На 8 август, веќе 24-та година по ред, се одбележува Меѓународниот ден на мачките – основан во 2002 година од Меѓународниот фонд за благосостојба на животните (IFAW), со цел да се подигне свеста за состојбата на бездомните, дивите и домашните мачки ширум светот. Од 2020 година, старателството над денот го презеде британската организација International Cat Care.
Годинешната тема, „Мачки за климата“, ги поврзува одлуките за посвојување со еколошката одговорност – посвојувањето мачка од засолниште наместо купување од одгледувач, според проценките, заштедува околу 1,5 тони јаглероден диоксид.
Десет илјади години заедничка историја
Мачките се одомаќиниле пред приближно 10.000 години, кога првпат воспоставиле врска со луѓето во регионот на Блискиот Исток, откако тогашните земјоделски заедници почнале да складираат жито – складишта кои привлекувале глодари, а мачките ги следеле токму нив.
Стариот Египет ги обожувал мачките до степен на божественост, посветувајќи ги на божицата Бастет, а Грците и Римјаните ги ценеле пред сè како ефикасно средство за контрола на штетниците.
Средниот век во Европа донел значителен пресврт кон полошо, мачките биле поврзувани со суеверија и обвинувани дека ја пренесуваат чумата, што довело до нивно масовно убивање низ континентот. Нивниот углед целосно се обновил дури во седумнаесеттиот век.
Не само умилни фотографии, туку и повик за одговорност
Иако денес голем дел од одбележувањето на овој ден се сведува на споделување фотографии од домашни миленици на социјалните мрежи, изворната цел на организаторите останува посуштинска, подигнување на свеста за бездомните и дивите мачки, поттикнување посвојување наместо купување и поддршка на програмите за стерилизација и кастрација.
Годинешната тема директно ја поврзува грижата за мачките со климатскиот отпечаток, потсетник дека дури и изборот каде да се набави домашен миленик носи пошироки последици.
Карпош – прва скопска општина со организирана програма
Токму на оваа тема, Скопје годинава доби значаен, конкретен чекор напред. Од 18 март 2026 година, Општина Карпош, во соработка со Здружението за заштита на животните „Амос Скопје“ и неколку ветеринарни амбуланти, започна акција за субвенционирање на кастрација и стерилизација на бездомни мачки и мачори, со цел да опфати околу 250 животни.
Иницијативата е значајна затоа што, за разлика од бездомните кучиња, кои веќе подолго време се предмет на општинско внимание, бездомните мачки досега воопшто не биле опфатени со ниту една системска локална програма за контрола на популацијата, според здруженијата за заштита на животните кои со години работат на терен.
Сенката зад умилната приказна
Реалноста за бездомните мачки во Македонија останува тешка. Здруженијата за заштита на животните долго предупредуваат дека сè уште најраспространет метод за намалување на бројноста на бездомните кучиња и мачки низ градовите и селата во земјата е нивното труење, а понекогаш и застрелување – брутален контраст со симболичната порака на самиот ден.
Токму затоа, вакви локални иницијативи како онаа во Карпош, комбинирани со континуираната работа на здруженијата како „Анима Мунди“, „Бездомни животни без граници“ и други, остануваат клучни за постепена промена на пристапот од контрола преку насилство кон контрола преку хумани и ветеринарски методи.
Едноставна порака за секого
Меѓународниот ден на мачките, во својата суштина, не бара од луѓето ништо повеќе од основна свесност – дека зад секоја мачка скитница на улица стои прашање на одговорност на целото општество, а не само на поединечните сопственици.
Без разлика дали денешниот ден за некого значи дополнителна доза галење на сопствениот миленик или поддршка на локална иницијатива за стерилизација, суштинскиот повик останува ист веќе 24 години – грижата за мачките е повеќе од естетско задоволство, таа е одговорност.
