На 11 септември 2001 година, во вторник, САД беа погодени од координирани терористички напади кои оставија трага врз целиот свет. Напаѓачи-самоубијци киднапираа четири патнички авиони и два од нив ги насочија кон кулите на Светскиот трговски центар во Њујорк. Третиот авион удри во Пентагон, седиштето на американското Министерство за одбрана во близина на Вашингтон, додека четвртиот се урна во Пенсилванија пред да стигне до планираната цел.

Во нападите загинаа илјадници луѓе, а последиците од 11 септември се почувствуваа во САД, но и во безбедносните, политичките и воените политики на голем број земји.

Четири авиони како оружје

Четирите авиони, кои летале над источниот дел на САД, биле киднапирани речиси истовремено. Двата авиони што биле насочени кон Њујорк удриле во кулите-близнаци на Светскиот трговски центар. Вториот удар се случил 17 минути по првиот.

По ударите, двете згради се запалиле, а огромните количества чад и пламен го прекриле Менхетен. За помалку од два часа, двете кули, високи по 110 ката, се урнале. Третиот авион удрил во западното крило на Пентагон, огромниот комплекс што е седиште на американското Министерство за одбрана во близина на Вашингтон.

Четвртиот авион, „Јунајтед ерлајнс“ 93, се урнал во поле во Пенсилванија откако патниците и членовите на екипажот се обиделе да ја преземат контролата врз авионот. Се верува дека неговата планирана цел бил Капитол во Вашингтон.

Речиси 3.000 жртви

Во нападите на 11 септември загинаа вкупно 2.977 луѓе, без да бидат вклучени 19-те киднапери.

Сите 246 патници и членови на екипажот во четирите авиони ги загубија животите. Во Њујорк загинаа 2.606 луѓе, вклучувајќи ги и оние кои подоцна починале од повредите здобиени во нападите. Во ударот врз Пентагон загинаа уште 125 луѓе.

Најмладата жртва била двегодишната Кристина Ли Хенсон, додека најстарата била 82-годишниот Роберт Нортон, и двајцата патници во авионите. Во моментот на првиот удар, во двете кули се наоѓале околу 17.400 луѓе. Никој што се наоѓал над зоната на удар во Северната кула не преживеал, додека 18 луѓе успеале да избегаат од катовите над местото на ударот во Јужната кула.

Жртвите биле државјани на 77 земји. Меѓу загинатите биле и 441 припадник на службите за спасување, а илјадници други луѓе биле повредени. Кај голем број преживеани, особено кај пожарникарите и другите спасувачи кои работеле во урнатините, подоцна биле дијагностицирани заболувања поврзани со изложеноста на токсичните материи.

Кој стоеше зад нападите?

Нападите ги организирала исламската екстремистичка мрежа Ал Каеда, предводена од Осама бин Ладен.Мрежата ги обвинила САД и нивните сојузници за военото и политичкото присуство во муслиманскиот свет. Се верува дека планот за нападите го осмислил високиот член на Ал Каеда, Халид Шеик Мохамед, кој учествувал и во регрутирањето на пилоти.

Киднапирањето на авионите го извршиле 19 луѓе, распоредени во четири групи. Петнаесет од нив биле државјани на Саудиска Арабија, двајца биле од Обединетите Арапски Емирати, еден од Египет и еден од Либан.

Американскиот одговор

Помалку од еден месец по нападите, тогашниот американски претседател Џорџ В. Буш започнал воена инвазија на Авганистан, со поддршка од меѓународна коалиција, со цел да се уништи инфраструктурата на Ал Каеда и да се пронајде Бин Ладен. Бин Ладен, сепак, бил лоциран и убиен дури во 2011 година, во соседен Пакистан, во операција на американските сили.

Халид Шеик Мохамед бил уапсен во Пакистан во 2003 година. По апсењето, бил држен во тајни затвори на ЦИА, каде што бил подложен на сурови методи на испрашување, а потоа бил префрлен во американската воена база Гвантанамо на Куба. Неговиот случај со години се разгледуваше пред воениот суд во Гвантанамо, а постапката беше дополнително усложнета поради прашањата околу неговиот третман во американскиот притвор и влијанието што тој може да го има врз доказите против него.

Во јануари 2025 година, Халид Шеик Мохамед и уште двајца обвинети требаше да се изјаснат за виновни за учество во нападите, во рамки на договор според кој би ја избегнале смртната казна и би добиле доживотен затвор без можност за условен отпуст. Договорот, сепак, беше оспорен од американската влада, а во јули 2025 година судот формално го отфрли. Иднината на судскиот процес остана неизвесна.

Светот по 11 септември

Нападите доведоа до големи промени во безбедноста на патничкиот воздушен сообраќај. Во САД беше формирана Администрацијата за безбедност на транспортот (TSA), а контролите на аеродромите и во авионите значително беа заострени. На местото на урнатите кули во Њујорк, познато како „Граунд зеро“, беа изградени меморијален центар и музеј, а подоцна и нови згради.

Расчистувањето на локацијата траеше повеќе од осум месеци.

Денес таму се издига One World Trade Center, познат и како Кулата на слободата. Со висина од 541 метар, тој е повисок од оригиналната Северна кула, која била висока 417 метри. И Пентагон беше обновен по нападот. Реконструкцијата траеше помалку од една година, а вработените се вратија во своите канцеларии во август 2002 година.

Четврт век подоцна, 11 септември останува еден од најзначајните настани на 21 век – ден кој не само што одзеде илјадници животи туку трајно го промени начинот на кој светот гледа на тероризмот, безбедноста и воените интервенции.