Во САД се води сè посериозна дебата дали федералната влада треба директно да поседува удели во водечките компании за вештачка интелигенција. Идејата доби внимание откако Сам Алтман предложил создавање јавен инвестициски фонд кој би вложувал во AI-компании, а добивката би им се враќала на граѓаните преку модел сличен на суверен фонд или „универзална дивиденда“.
Од спротивниот политички спектар, Берни Сандерс поддржува уште порадикален пристап, предлагајќи дел од сопственоста на најголемите AI-компании да биде префрлена во јавен фонд.
Преседан веќе постои
Иако идејата изгледа нова, американската држава веќе има удели во стратешки компании. Владата поседува дел од Intel преку програмите за поддршка на домашното производство на чипови, а има и значителен удел во MP Materials, која е важна за одбранбената и технолошката индустрија.
Економистите издвојуваат три различни западни пристапи:
- Француски модел – државата активно инвестира во стратешки сектори како енергетика, транспорт, одбрана и телекомуникации. Примери се EDF и Eutelsat.
- Норвешки модел – преку државниот инвестициски фонд се поседуваат удели во илјадници компании низ светот, но со јасна поделба меѓу сопственоста и регулацијата. Фондот управува со околу 2 билиони долари средства.
- Германски модел – државата интервенира главно во кризни ситуации, како што беше случајот со Lufthansa и Commerzbank, а потоа постепено се повлекува од сопственоста.
Главната дилема: сопственик или регулатор?
Критичарите предупредуваат дека државата би можела да се најде во конфликт на интереси ако истовремено е и регулатор и акционер во AI-индустријата. Ако владата поседува удели во компании што ги регулира, може да се постават прашања за: фер конкуренција на пазарот, фаворизирање на одредени компании, политичко влијание врз корпоративните одлуки и ризикот што го преземаат даночните обврзници.
Затоа, суштинското прашање во американската дебата не е дали државата смее да поседува акции, туку како да се обезбеди јасна граница меѓу улогата на инвеститор и улогата на регулатор.
Со оглед на тоа што вештачката интелигенција сè повеќе се смета за стратешка технологија, слична на енергетиката, полупроводниците или телекомуникациите, расправата за државно учество во AI-компаниите веројатно ќе стане една од клучните економски и политички теми во САД во наредните години.
