Управата за јавни приходи (УЈП) започна со проверки на приливите од странство остварени во 2021 година. Под контрола се и приходите на фриленсерите кои работеле за странски компании и клиенти, а граѓаните веќе добиваат известувања за можни неплатени даночни обврски од пред пет години.
Од УЈП нагласуваат дека секоја уплата од странство не значи автоматски дека постои даночен долг. Клучно е од каков вид е приливот и дали станува збор за доход што подлежи на оданочување.
Новата фаза на проверките следува по контролите на приливите од 2020 година, кога илјадници граѓани добија известувања за средства што не биле пријавени во домашниот даночен систем.
Податоците се добиваат од банките, а УЈП ги споредува со поднесените даночни пријави за да утврди дали постои непријавен доход.
Кој може да биде опфатен со проверките?
Покрај фриленсерите кои заработувале преку интернет, проверките може да опфатат и лица што примале плати или хонорари од странство, сезонски работници, студенти ангажирани во други држави, како и граѓани што работеле за меѓународни компании и организации.
Директорката на УЈП, Елена Петрова, потврди дека проверките продолжуваат со приходите од 2021 година. Засега нема прецизни податоци колку граѓани ќе бидат опфатени, ниту колкав дополнителен данок би можел да биде утврден.
За приходите од странство што подлежат на оданочување важи законската даночна стапка од 10 проценти. Сепак, конкретната обврска зависи од видот на приходот, даночниот резидентски статус на лицето и евентуално платениот данок во друга држава.
Тоа значи дека фриленсер кој во 2021 година добивал хонорари од странски клиенти, а не ги пријавил, може да добие известување од УЈП и да биде повикан да достави документација.
Дали секоја уплата од странство се оданочува?
Не. Самото пристигнување пари на банкарска сметка не е доволно за уплатата автоматски да се смета за оданочлива заработка.
Средствата добиени како подарок, семејна финансиска поддршка или позајмица, доколку навистина станува збор за такви трансфери, не се доход од работа и не се оданочуваат како хонорар. Ова е особено важно за граѓаните кои во 2021 година добивале пари од членови на семејството што живеат и работат во странство.
Доколку приходот веќе бил оданочен во друга држава, граѓанинот може да побара признавање на платениот данок, согласно законските правила и применливите меѓународни договори. За тоа е потребна соодветна потврда од странскиот даночен орган.
Од УЈП појаснуваат дека не се воведува нов данок, туку се проверува исполнувањето на постојните законски обврски. Систематската обработка и споредувањето на банкарските податоци започнале во втората половина на 2024 година.
Колку граѓани беа опфатени со претходните проверки?
Обемот на контролите за 2020 година го покажуваат податоците објавени претходно од УЈП.
За приливите од таа година биле испратени 11.527 известувања. Кај 5.614 лица било утврдено дека средствата претставуваат неоданочливи приватни трансфери.
Кај 2.276 лица биле поднесени доброволни даночни пресметки, додека кај 3.637 лица даночната обврска била утврдена по службена должност.
Според податоците на УЈП, во 2025 година 70.869 граѓани примиле вкупно 577 милиони евра од странство. Оваа сума, сепак, не претставува исклучиво оданочлив доход, бидејќи приливите може да имаат различна основа.
Кои документи треба да ги подготват граѓаните?
Граѓаните што ќе добијат известување од УЈП треба да ја проверат основата на уплатата и да обезбедат документи со кои можат да го потврдат нејзиниот карактер.
Во зависност од случајот, тоа може да бидат банкарски изводи, договори за работа или за услуги, докази дека средствата се подарок или позајмица, како и потврди за данок платен во странство.
Известувањето од УЈП не значи дека даночниот долг е автоматски утврден. Даночната обврска треба да се утврди врз основа на вистинската природа на приходот и доставената документација. Со преминувањето на проверките на 2021 година, под лупа се хонорарите на фриленсерите кои пред пет години работеле за странски клиенти, но и поширок круг граѓани што примале пари од странство.
