Американскиот претседател Доналд Трамп не го доби Гренланд, но САД се чекор поблиску до проширување на своето воено присуство на стратешки важниот арктички остров.

Парламентот на Гренланд денеска го одобри безбедносниот договор со САД и Данска, чија цел е зајакнување на одбраната на Арктикот и северниот Атлантик. Договорот предвидува можност за отворање две дополнителни американски воени бази, но не и промена на суверенитетот над островот.

Одлуката следува по неколкумесечни политички тензии предизвикани од повторените барања на Трамп Гренланд да стане дел од Соединетите Американски Држави.

16 гласа „за“, ниту еден против

За договорот гласале 16 пратеници во парламентот на Гренланд, ниту еден не бил против, додека седуммина биле воздржани.

Со тоа е направен важен чекор кон неговото стапување во сила, но постапката сè уште не е завршена.

Договорот треба да биде одобрен и од данскиот парламент, кој треба да гласа на 19 ноември.

Тој беше потпишан на 22 септември во Њујорк, на маргините на Генералното собрание на Обединетите нации, од американскиот претседател Доналд Трамп, данската премиерка Мете Фредериксен и премиерот на Гренланд Јенс-Фредерик Нилсен.

Американски бази, но дански суверенитет

Најважната одредба од договорот е дека Гренланд останува дел од Кралството Данска, со широката автономија што веќе ја има.

Истовремено, САД ќе добијат можност да го прошират своето воено присуство на островот, кој има исклучително значајна географска положба меѓу Северна Америка и Европа.

Договорот ги потврдува суверенитетот и територијалниот интегритет на Данска, но и правото на населението на Гренланд на самоопределување.

Особено значајно е што договорот ќе продолжи да важи дури и ако Гренланд во иднина одлучи да прогласи независност.

Тоа значи дека евентуалната промена на политичкиот статус на островот не би довела автоматски до престанување на новиот безбедносен аранжман.

Зошто Гренланд е толку важен за Трамп?

Гренланд има стратешко значење за безбедноста на Северна Америка и северниот Атлантик, особено поради неговата географска положба во Арктикот.

Островот е важен за рано предупредување од ракетни закани, воено набљудување и контрола на воздушните и поморските правци.

Договорот создава можност и за проширување на американските одбранбени капацитети, вклучително и во контекст на плановите за ракетна одбрана.

Во изминатите месеци Трамп повеќепати бараше Гренланд да премине под американска контрола, што предизвика остра реакција во Данска и загриженост меѓу европските партнери.

Новиот договор претставува компромис: САД добиваат поголеми можности за воено присуство, додека Данска го задржува суверенитетот над островот.

Договорот сè уште не е конечен

Иако парламентот на Гренланд го одобри документот, за негово стапување во сила е неопходно завршување на парламентарната постапка во Данска.

Данските пратеници треба да расправаат за договорот во текот на ноември, а гласањето е предвидено за 19 ноември.

Дури потоа ќе можат да се спроведуваат неговите одредби.

Со ова Вашингтон се приближува кон остварување на своите безбедносни интереси на Арктикот, но без политичко преземање на островот.

За Гренланд, пак, останува отворено прашањето за идната независност, кое не е решено со новиот договор.