Ново истражување укажува на два мали протеина кои би можеле да објаснат дел од заштитните ефекти на оваа исхрана врз срцето и мозокот.
Она што со децении го препорачуваат нутриционистите, научниците сега се обидуваат да го објаснат на молекуларно ниво. Зошто луѓето кои се придржуваат до медитеранскиот начин на исхрана почесто имаат подобри показатели за кардиоваскуларното здравје? Дали одговорот се крие во одредени намирници или во начинот на кој тие влијаат врз клетките?
Истражувачи од Универзитетот во Јужна Калифорнија (USC), во соработка со научници од Италија, идентификувале интересна поврзаност меѓу медитеранската исхрана и два микропротеина, познати како хуманин и SHMOOSE.
Овие молекули се поврзани со митохондриите, делови од клетките задолжени за производство на енергија, но и со повеќе процеси што учествуваат во клеточното стареење.
Кај постарите лица кои најдоследно се придржувале до медитеранската исхрана биле забележани повисоки концентрации на двата микропротеина, како и пониски показатели на оксидативен стрес.
Зошто се важни овие два протеина?
Хуманинот е микропротеин што научниците го поврзуваат со заштитата на клетките, чувствителноста на инсулин и кардиоваскуларното здравје.
SHMOOSE, пак, е предмет на истражувања за неговата можна улога во функционирањето на мозокот. Одредени генетски варијанти поврзани со овој протеин се испитуваат и во контекст на ризикот од Алцхајмерова болест.
Научниците претпоставуваат дека овие молекули можат да функционираат како посредници меѓу исхраната и клеточните механизми поврзани со стареењето.
Сепак, важно е да се нагласи дека истражувањето не докажува дека зголемувањето на овие протеини директно спречува срцеви заболувања или деменција. Станува збор за научни сознанија што отвораат нови можности за понатамошни истражувања.
Кои намирници се покажале како најинтересни?
Научниците забележале дека маслиновото масло, рибата и мешунките се поврзани со повисоки нивоа на хуманин.
Маслиновото масло и помалата консумација на рафинирани јаглехидрати, пак, биле поврзани со повисоки концентрации на SHMOOSE.
Тоа не значи дека постои една чудотворна намирница која може да го забави стареењето.
Напротив, медитеранската исхрана се заснова на комбинација од разновидна храна: зеленчук, овошје, грав, леќа, интегрални житарки, јаткасти плодови, риба и здрави растителни масти, со ограничување на ултрапреработените производи.
Токму оваа разновидност е една од нејзините најголеми предности.
Дали медитеранската исхрана мора да биде скапа?
Добрата вест е што не мора секој ден да се јаде лосос, авокадо или егзотична храна.
Гравот, леќата, сезонскиот зеленчук, јаткастите плодови и интегралните житарки можат да бидат дел од истиот начин на исхрана. За многу семејства, тоа подразбира враќање кон традиционалните домашни оброци со повеќе зеленчук и мешунки, а помалку индустриски преработена храна.
Истражувањето, објавено во март 2026 година во научното списание Frontiers in Nutrition, е релативно мало и набљудувачко. Затоа неговите резултати треба да се потврдат со дополнителни истражувања.
Но пораката останува интересна: храната не влијае само на телесната тежина или холестеролот. Можно е секојдневните прехранбени навики да бидат поврзани и со молекуларните процеси преку кои клетките ја одржуваат својата функција со текот на годините.
А можеби токму во тоа се крие дел од објаснувањето зошто обичната чинија со зеленчук, мешунки и маслиново масло продолжува да го привлекува вниманието на современата наука.
