98 години од раѓањето на Стенли Кјубрик

Кјубрик почна со фотоапарат, а потоа сними некои од најголемите филмови во историјата

Роден во Бронкс во семејство на лекари, го напуштил Холивуд по искуството со „Спартак“ и до крајот на животот снимал во Англија.

Американскиот режисер Стенли Кјубрик е роден на 26 јули 1928 година во Бронкс, Њујорк. Кариерата ја започнал како фотограф за списанието „Look“, а подоцна стана еден од најзначајните автори во историјата на филмот. По искуството со холивудскиот спектакл „Спартак“, во кој немал целосна творечка контрола, се преселил во Англија, каде останал до смртта во 1999 година.

Кјубрик е роден во еврејско семејство. Неговиот татко Џејкс, лекар по професија, му ги пренел двете страсти што ќе го обележат целиот негов живот, шахот и фотографијата. Во училиште не се истакнувал со оценки, но бил исклучително љубопитен. Првиот фотоапарат го добил на 13 години. Со 17 веќе работел како фотограф за угледното списание „Look“, каде низ бројни фоторепортажи го развил чувството за композиција и раскажување преку слика.

Влезот во филмот бил природно продолжение на тој интерес. Кјубрик пристапил кон него целосно самостојно, без формално образование за режија. Снимал кратки документарци финансирани со парите што ги заработувал играјќи шах по паркови во Њујорк. Тие рани дела биле скромни по буџет, но веќе тогаш се гледал исклучителен талент.

Кариерата сериозно тргнала нагоре по филмот „The Killing“, а меѓународно признание му донела антивоената драма „Paths of Glory“. Пресвртница, сепак, бил „Спартак“. Филмот бил комерцијален успех, но Кјубрик тешко ја поднел загубата на целосна творечка контрола во холивудски систем. Затоа донел радикална одлука: го напуштил Холивуд и се преселил во Англија, која до крајот на животот му останала и дом и креативно засолниште.

Во Англија ги снимил дел од најважните дела во историјата на филмот. Од сатиричниот поглед на Студената војна во „Dr. Strangelove“ до визуелно револуционерниот „2001: A Space Odyssey“, за кој го добил својот единствен Оскар, Кјубрик постојано барал нови начини да го помести филмскиот израз. За „A Clockwork Orange“ јавноста реагирала шокирано на насилството во филмот. Додека ја снимал историската драма „Barry Lyndon“, користел специјални леќи развиени од НАСА за снимање при слаба светлина, за да може одредени сцени да ги сними исклучиво на светлина од свеќи. Со „The Shining“ силно влијаел на жанрот хорор, а „Full Metal Jacket“ понудил еден од најсуровите филмски прикази на војната во Виетнам.

Кјубрик барал максимум од глумците и екипата, често снимајќи иста сцена десетици, па и повеќе од сто пати, сè додека не бил целосно задоволен. Од 1978 година живеел на големиот имот Чилдвикбери Менор во Хертфордшир, кој му бил и дом, и студио, и архива. Повлекувањето од јавноста му донело репутација на ексцентрик и самотник, но семејството и блиските соработници го опишувале поинаку, како топол и духовит семеен човек кој едноставно не ја поднесувал холивудската помпа. Најголема поддршка му била сопругата, германската глумица Кристијане Харлан, која ја запознал за време на снимањето на „Paths of Glory“. Во брак останале 41 година, до неговата смрт.

На почетокот на март 1999 година Кјубрик го завршил последниот филм, еротскиот трилер „Eyes Wide Shut“, со Том Круз и Никол Кидман во главните улоги. Откако на раководството на студиото Warner Bros. му ја покажал финалната верзија, се повлекол на својот имот. Само неколку дена подоцна, на 7 март, починал во сон од срцев удар, на 70-годишна возраст, неколку дена откако го завршил делото со кое сакал последно да се обрати на публиката. Погребан е тивко, под своето омилено дрво на имотот Чилдвикбери.

е-Трн да боцка во твојот инбокс