Најмалку 14 припадници на српското граѓанско општество, меѓу кои студенти, активисти и пратеници, биле мета на платен шпионски софтвер пред локалните избори во март, објави организацијата за дигитални права „SHARE Foundation“. Според наодите поткрепени од безбедносната лабораторија на „Amnesty International“ и канадската истражувачка група „Citizen Lab“, ова претставува најголемиот документиран бран на дигитално следење во Србија досега.
Целиот случај излезе на површина откако технолошкиот гигант „Apple“ испрати предупредувања за закани до корисници во 110 земји. Форензичката анализа покажа дека на уредите на таргетираните лица биле користени софистицирани алатки, меѓу кои и озлогласениот шпионски софтвер „Pegasus“ на израелската компанија „NSO Group“, како и штетната програма слична на „NoviSpy“. Кај еден од студентските активисти бил детектиран упад преку систем кој не бара никаква интеракција од сопственикот на телефонот, додека друг сомнителен софтвер бил пронајден на уред претходно одземен при полициско испрашување.
Нападите се совпаднале со локалните избори одржани на 29 март во десет општини, кои во јавноста се сметаа за клучен тест за опозициските сили поддржани од студентските движења. Експертите од граѓанскиот сектор предупредуваат дека ваквата дигитална офанзива врз продемократските движења може да претставува најава за уште поагресивен надзор пред редовните парламентарни избори закажани за октомври. Ниту српските власти ниту производителот „NSO Group“ досега не одговорија на барањата за коментар, иако израелската компанија тврди дека нејзини клиенти можат да бидат исклучиво државни институции.
Случувањата во Белград претставуваат сериозен безбедносен сигнал за целиот регион, вклучително и за Македонија, каде што политичките кризи во минатото покажаа колку брзо моќта на институционалниот надзор може да се злоупотреби против неистомислениците.
Употребата на комерцијален шпионски софтвер без судски налог и транспарентна контрола директно го поткопува интегритетот на изборните процеси на Балканот и создава страв кај граѓанските и медиумските организации. Со оглед на тоа што ваквите програми влегуваат директно во шифрираните комуникации, заштитата на активистите веќе не зависи само од класичната безбедносна хигиена, туку бара строга институционална и меѓународна регулација.
