Американскиот Конгрес и меѓународните институции итно подготвуваат законски механизми за „сопирање“, односно регулација на вештачката интелигенција, по бранот предупредувања од научниците, а со реакции се јавија и поранешниот американски претседател Барак Обама и Илон Маск. Оставката на безбедносниот истражувач Џејкоб Коксон од компанијата „Антропик“ на 9 септември 2026 година, кој предупреди на закана за човечки опстанок до крајот на следната година, ја претвори дебатата за суперкомпјутерите во прашање на глобално разоружување слично на атомската енергија.
Истражувачот Џејкоб Коксон ја напушти водечката лабораторија „Антропик“ со јавна порака дека развојот на суперсистемите води кон катастрофален исход за целото човештво. Неговата објава на мрежата Икс надмина 156 милиони прегледи за само неколку дена. Коксон посочи дека неконтролираната трка меѓу технолошките гиганти создава ризик кој компаниите повеќе не можат да го сопрат одвнатре. Неговите поранешни колеги, меѓу кои и Даниел Кокотајло и Алекс Тарнер, јавно застанаа зад овие тези, посочувајќи дека прагот на ризик веќе е поминат.
Директорот на „Антропик“, Дарио Амодеи, предложи тристепен план за забавување на напредните системи. Тој предупреди дека рој од автономни агенти за шест до дванаесет месеци би можел да воспостави контрола врз клучната интернет инфраструктура и да предизвика милијарди долари штета. Поради тоа, Амодеи побара и конкурентите да прифатат пауза во тренирањето на најмоќните модели.
Илон Маск повторно застана на чело на гласните критичари на темпото со кое се градат најнапредните модели. Сопственикот на „Икс“ и основач на лабораторијата „хАИ“ предупреди дека појавата на општа вештачка интелигенција носи веројатност за општествен колапс што ја надминува разорната моќ на атомските арсенали. Иако неговата сопствена компанија паралелно развива сопствени автономни решенија, Маск тврди дека владите немаат јасен увид во она што се случува зад затворените врати на суперкомпјутерските кластери.
Опасноста, според него, не е само теоретска. Маск инсистира дека дигиталната интелигенција што ќе го надмине човечкиот капацитет може да почне да дејствува автономно пред институциите воопшто да сфатат дека ја изгубиле контролата. Неговите предупредувања директно ги засилија барањата во Вашингтон за воведување задолжително копче за итно исклучување на алгоритмите што управуваат со витални цивилни мрежи.
Задоцнета институционална реакција?
Поранешниот американски претседател Барак Обама започна приватни средби со претставници на Демократската партија во Конгресот, барајќи безбедноста на машинските системи да стане главен политички приоритет. Обама оцени дека технолошките компании развиваат системи со катастрофален потенцијал без соодветен надзор. Во исто време, Илон Маск повторно изјави дека ризикот од општата вештачка интелигенција ја надминува опасноста од нуклеарно оружје.
Сенаторите во Вашингтон реагираа со иницирање на пакетот закони меѓу кои се наоѓаат актот за задолжително итно исклучување и законот за контрола на напредните модели. Предлозите предвидуваат кривична одговорност за раководствата на лабораториите доколку нивните системи предизвикаат колапс на критична инфраструктура.
Додека САД сè уште дебатираат околу првите сојузни закони, Европската Унија веќе ја применува својата регулаторна рамка позната како ЕУ Акт за вештачка интелигенција. Брисел го постави принципот според степенот на опасност: системите со неприфатлив ризик веќе се забранети, додека најмоќните модели за општа намена мора да ги отворат своите тренинг-податоци за независни технички инспекции. Европската канцеларија за вештачка интелигенција доби овластувања да бара увид во архитектурата на моделите и да изрекува казни што достигнуваат до 35 милиони евра или седум проценти од глобалниот приход на компаниите.
Европскиот пристап настојува да создаде глобален стандард сличен на оној за заштита на личните податоци. Секој странски развивач што сака да ги понуди своите модели на европскиот пазар со половина милијарда потрошувачи е должен да докаже дека неговиот софтвер содржи заштитни протоколи против сајбер напади и автономна ескалација. Со ова ЕУ наметнува регулаторен притисок врз Силициумската долина, принудувајќи ги американските корпорации да ги приспособат своите безбедносни стандарди за да не бидат исклучени од европскиот континент.
Обединетите нации и меѓународните експерти сè погласно бараат институционален механизам споредлив со Меѓународната агенција за атомска енергија. Идејата е да се воспостават строги инспекции врз големите центри за податоци и физичките процесори што се користат за тренирање на суперкомпјутерите, исто како што со децении се надгледуваше збогатувањето на ураниумот.
Аналитичарите сепак се поделени околу оваа споредба. За разлика од збогатениот ураниум, кој бара масивни индустриски капацитети што лесно се детектираат преку сателити, софтверот може да се копира, распределува и сокрива на приватни сервери. Затоа меѓународната дипломатија бара консензус меѓу САД, Европската Унија и Кина за воведување задолжителни технички кочници директно во хардверот.
