По нападот со ножеви врз припадник на Жандармеријата кој го обезбедувал објектот во близина на Амбасадата на Израел во Белград, при што напаѓачот бил убиен, министерот за внатрешни работи на Србија, Ивица Дачиќ, соопшти дека станува збор за терористички напад. Потоа било наредено нивото на безбедносна закана од тероризам да се подигне на највисокиот степен – црвено ниво.
По оваа одлука, се отвори прашањето што конкретно значи ваквата мерка и дали таа подразбира ограничувања во секојдневниот живот на граѓаните. Според објаснувањето на српскиот портал „Данас“, црвеното ниво не е исто што и вонредна состојба и не значи дека секојдневните активности на граѓаните автоматски ќе бидат ограничени.
Станува збор за безбедносна мерка што е регулирана со интерни акти и планови на Министерството за внатрешни работи на Србија. Тие документи не се јавно достапни бидејќи содржат детали за оперативните активности што се преземаат во вакви ситуации.
Што се менува кога ќе се прогласи црвено ниво?
Највидливата промена за граѓаните е засиленото присуство на полицијата на јавни места и во близина на важни државни и инфраструктурни објекти.
Тоа може да вклучува: повеќе полициски патроли на плоштадите и главните градски улици, засилено обезбедување на аеродромите и железничките станици, поголемо присуство на полицијата во трговските центри и на други места каде што се собираат многу луѓе, почести безбедносни проверки и, доколку е предвидено со оперативните планови, проверка на идентитетот на граѓаните и присуство на специјализирани полициски единици со дополнителна заштитна опрема и оружје.
Кои конкретни мерки ќе се применуваат зависи од безбедносните процени и од оперативните планови на надлежните служби.
Целта е да се зголеми безбедноста на потенцијално чувствителните локации и да се овозможи побрза реакција во случај на нова закана.
Дали црвеното ниво значи вонредна состојба?
Не. Прогласувањето највисоко ниво на терористичка закана не значи автоматско воведување вонредна состојба. Според „Данас“, мерката сама по себе не подразбира забрана на мирни јавни собири и протести. Правото на мирно собирање останува на сила, иако на јавните настани може да има засилено полициско присуство и дополнителни безбедносни проверки.
Исто така, не се очекува секојдневниот живот да биде значително нарушен само поради прогласувањето на ова ниво. Сепак, граѓаните може да забележат повеќе полициски патроли, а на одредени места и почести контроли.
Што прават безбедносните служби додека трае мерката?
Покрај видливото присуство на полицијата, безбедносните служби ги засилуваат оперативните активности за собирање и проверка на информации поврзани со можни терористички дејства. Црвеното ниво останува на сила додека надлежните служби проценуваат дека постои потреба од највисок степен на безбедносни мерки. Кога ќе се утврди дека заканата се намалила, нивото може да биде спуштено или мерката целосно да биде укината, по што јавноста треба да биде информирана.
Србија и претходно прогласила црвено ниво
Србија прогласи црвено ниво на безбедносен ризик и на 29 јуни 2024 година, откако со самострел беше нападнат и ранет припадник на Жандармеријата кој исто така ја обезбедувал израелската амбасада во Белград.
Шест дена подоцна, нивото било спуштено на жолто, а кратко потоа мерката била целосно укината.
Искуството од претходниот случај покажува дека највисокото ниво на безбедносна закана не мора да остане на сила неограничено време. Неговото траење зависи од процените на надлежните институции и од развојот на безбедносната ситуација.
