Шпанија се соочува со еден од најголемите социјални бранови во последните години, поттикнат од растот на кириите, недостигот на станови и сè потешкото обезбедување дом, особено за младите. Стотици илјади луѓе излегоа на улиците во Мадрид, Барселона, Валенсија и во повеќе од 50 градови низ земјата, а станарските здруженија сè погласно повикуваат на генерален штрајк како форма на притисок врз владата и политичките партии.

Она што започна како гнев поради конкретни случаи на иселување прерасна во пошироко незадоволство од начинот на кој функционира шпанскиот пазар на недвижности. Демонстрантите бараат кириите да бидат подостапни, поголема заштита за станарите и мерки против инвестициските фондови и шпекулативните купувања на недвижности.

Случајот со 87-годишната Мари Кармен Абаскал стана симбол на кризата

Еден од случаите што особено ја разгоре јавноста беше иселувањето на 87-годишната Мари Кармен Абаскал од нејзиниот дом во Мадрид. Жената, која има намалена подвижност и во станот живеела околу седум децении, била изнесена на носилки, а снимките од интервенцијата брзо се проширија на социјалните мрежи.

Зградата во која живеела била купена од инвестициска компанија, по што киријата била зголемена од околу 500 на дури 2.650 евра месечно. За жена со скромна пензија, таквата сума практично значела дека повеќе не може да си го дозволи сопствениот дом.

Случајот предизвика силен јавен притисок, по што сопственикот на зградата се откажал од иселувањето и постигнал договор со кој на Абаскал ѝ било овозможено да се врати во својот дом под заштитени услови. Но, наместо да го смири незадоволството, случајот стана симбол на поширокиот проблем – прашањето дали домувањето може да биде третирано исклучиво како инвестиција, додека луѓето што живеат во становите стануваат секундарни во однос на профитот.

Кириите растат побрзо од платите

Причината поради која протестите наидоа на толкав одѕив лежи во бројките. Во последната деценија просечните кирии во Шпанија значително пораснаа, а најголемиот притисок е во големите градови каде што побарувачката за станови е огромна, а понудата ограничена.

Во Мадрид цената на изнајмување достигнува околу 23 евра за квадратен метар, додека во Барселона е околу 20 евра. Тоа значи дека за релативно мал стан во главниот град може да се плаќа околу 1.000 евра месечно, што за многу домаќинства претставува огромен дел од приходите.

Особено погодени се младите кои се обидуваат да се осамостојат. За голем број од нив, високите кирии значат подолго живеење со родителите, делeње стан со повеќе луѓе или одложување на плановите за семејство. Станбеното прашање затоа повеќе не се доживува само како економски проблем, туку и како прашање на животниот стандард и иднината на една генерација.

На Шпанија ѝ недостигаат стотици илјади станови

Проблемот не е само во цените. Шпанија се соочува и со сериозен недостиг на достапни станбени единици.

Според проценките на Банката на Шпанија, на пазарот недостигаат стотици илјади станови за да се намали јазот меѓу понудата и побарувачката. Доколку изградбата на нови станови не се забрза, а административните процедури и ограничувањата останат исти, дефицитот би можел дополнително да се зголемува во наредните години.

Токму тука протестното движење ја гледа суштината на проблемот: граѓаните не бараат само еднократна помош или субвенција, туку промена на моделот според кој функционира пазарот на домување.

Парламентот го зголеми притисокот врз владата

Политичката криза се продлабочи откако шпанскиот парламент не ги поддржа мерките предложени од владата на Педро Санчез за ублажување на станбената криза. Меѓу предлозите беа продолжување на одредени договори за закуп и поголема заштита на најранливите станари од иселување.

Против мерките гласаа Народната партија и Вокс, а во спротивставувањето се приклучија и каталонскиот „Заедно за Каталонија“. Со тоа владата повторно се најде во тешка позиција, бидејќи станбената криза се претвора во една од главните точки на политичкиот конфликт во земјата.

Лидерот на Народната партија, Алберто Нуњез Феихо, веќе побара распишување предвремени избори, оценувајќи дека владата на Санчез го изгубила политичкиот легитимитет.

За владата, проблемот е двоен: од една страна е притисокот од опозицијата во парламентот, а од друга сè погласното незадоволство на улиците. Станарските организации, пак, најавуваат дека протестите нема да запрат доколку не се преземат конкретни мерки.

Од протести до повик за генерален штрајк

Во неколку градови протестите останаа главно мирни, но во Валенсија дојде до сериозни судири меѓу демонстрантите и полицијата. Таму протестите се одржаа во близина на Палатата на уметностите „Кралица Софија“, каде што се одржуваше голем самит на инвеститори во недвижности.

Демонстрантите се обиделе да ги пробијат полициските бариери, по што следувале интервенција на полицијата, апсења и употреба на средства за растерување на толпата.

Иако ваквите инциденти не ја опишуваат целата протестна мобилизација во Шпанија, тие покажуваат колку станбеното прашање станало чувствително. На едно место се среќаваат инвеститорите кои недвижностите ги гледаат како капитал, а на друго граѓаните кои се борат да можат да си дозволат стан во градот во кој живеат и работат.

Станарските здруженија сега повикуваат на генерален штрајк и бараат радикално намалување на кириите, како и преземање на дел од станбениот фонд од големите инвеститори. Дали овој повик ќе прерасне во вистинска национална штрајкувачка акција допрва треба да се види, но политичкиот сигнал веќе е јасен: станбената криза стана една од најголемите закани за социјалната стабилност во Шпанија.

За владата на Санчез, ова е проблем што повеќе не може да се одложува. Зад протестите не стои само незадоволство од високи кирии, туку пошироко чувство дека економскиот раст не значи многу ако дел од населението не може да си дозволи основното – покрив над глава.