Црна Гора е меѓу најнапредните кандидати за членство во Европската Унија, но во завршницата на преговорите може да се појави неочекувана пречка – спор околу јазиците. Шпанија бара прашањето за официјалниот статус на каталонскиот, баскискиот и галицискиот јазик да биде решено пред ЕУ да прими нови членки.

Мадрид досега не соопштил дека ќе го блокира приемот на Црна Гора, но инсистира прашањето за трите јазици да се реши пред следниот бран на проширување. Темата повторно беше отворена на состанок на министрите на ЕУ задолжени за европски прашања, откако Шпанија побара да биде ставена на дневен ред за првпат по повеќе од една година.

Шпанскиот државен секретар за европски прашања Фернандо Сампедро Маркос во Брисел порача дека е време да се стави крај на, како што го опиша, нееднаквиот третман на граѓаните во шпанските региони со повеќе од еден службен јазик.

„Убедени сме дека каталонскиот, галицискиот и баскискиот ќе бидат официјални јазици на Европската Унија и се надеваме дека тоа ќе се случи наскоро“, изјави Сампедро.

Мадрид бара решение пред проширувањето

Шпанија уште во 2023 година достави предлог до Советот на ЕУ за признавање на каталонскиот, баскискиот и галицискиот како официјални јазици на Унијата. Сега Мадрид бара тоа прашање да биде решено пред да се зголеми бројот на официјални јазици на ЕУ со приемот на нови членки.

Токму тука се појавува Црна Гора. Подгорица во моментов е во најнапредната фаза од пристапниот процес. До јули 2026 година ги има отворено сите 33 преговарачки поглавја, а 18 се привремено затворени. Во јули беа привремено затворени уште поглавјата за конкурентската политика и царинската унија.

Во меѓувреме, во Брисел веќе е започната и подготовката на пристапниот договор со Црна Гора, што покажува колку далеку стигнал процесот на преговори.

„Не очекувам денес решение“

На состанокот на министрите, шпанската страна го претставила својот став, но според дипломатски извори не направила експлицитна врска меѓу прашањето за јазиците и приемот на нови членки. Ирскиот министер за европски прашања Томас Бирн, чија земја претседава со Советот на ЕУ, изјави дека на состанокот ќе има дискусија, но не очекува конечен резултат.

Прашањето е дополнително чувствително затоа што правната служба на Советот на ЕУ веќе подготвувала правна анализа за шпанскиот предлог од 2023 година, но мислењето не било јавно објавено. Шпанија во септември повторно го засили притисокот и во документ доставен до претседателството на ЕУ директно го поврза јазичното прашање со претстојното проширување.

Германија предупредува на „билатерализација“

Мадрид, сепак, не е без противници во ова прашање. Според дипломатски извори цитирани од Радио Слободна Европа, Германија се спротивставила на поврзувањето на прашањето за јазиците со процесот на проширување. Истата позиција, според тие извори, ја поддржале и најмалку уште две земји-членки.

Германскиот државен секретар за европски прашања Гинтер Крихбаум предупреди против, како што го нарече, „билатерализирање“ на процесот на европска интеграција и порача дека домашните интереси на една земја не треба да го загрозуваат постигнувањето договор со земјите-кандидатки.

Оваа позиција е особено значајна во контекст на пошироката дебата во ЕУ за ограничување на можноста националните влади да го користат ветото за прашања поврзани со сопствени домашни политички интереси.

Што значи тоа за Црна Гора?

Засега нема официјална одлука дека Шпанија ќе го блокира членството на Црна Гора. Напротив, шпанскиот претставник потврдил дека Мадрид го поддржува пристапувањето на Црна Гора во ЕУ.

Но, останува отворено прашањето што ќе се случи доколку шпанското барање не биде решено пред следното проширување. Сампедро, на прашањето дали Шпанија би можела да го постави решавањето на јазичното прашање како услов за прием на нови членки, не ја затворил целосно таа можност, но рекол дека очекува прашањето да биде решено „многу пред“ првиот рок за идно проширување.

Тоа значи дека спорот засега не е формална блокада на Црна Гора, туку потенцијален политички проблем што може да добие поголемо значење како што Подгорица се приближува кон крајот на преговорите. Црна Гора има отворено 33 од 33 преговарачки поглавја, а 18 се привремено затворени. Советот на ЕУ ја опишува земјата како предводник во пристапниот процес.

Сега, покрај реформите што треба да ги исполни Подгорица, на маса се појавува и едно прашање што на прв поглед нема директна врска со Црна Гора: дали ЕУ ќе го реши статусот на трите шпански јазици пред да прими нови членки. Токму од одговорот на тоа прашање би можело да зависи и дали јазичниот спор ќе остане европска административна тема или ќе се претвори во пречка во последната фаза од пристапувањето на Црна Гора.