Домашните HEPA прочистувачи на воздух носат мало, но значајно подобрување на мозочната функција кај возрасните над 40 години по само еден месец користење. Ова го покажува новото истражување објавено во научното списание Scientific Reports, спроведено од истражувачи од универзитетите Конектикат и Тафтс врз жители изложени на постојано сообраќајно загадување.
Истражувачкиот тим анализираше податоци од 119 лица на возраст од 30 до 74 години од градот Сомервил во американската сојузна држава Масачусетс. Градот се наоѓа долж два фреквентни автопати, што создава постојано високо ниво на загадување од сообраќајот.
Учесниците беа поделени во две групи. Едната група користеше вистински HEPA прочистувач еден месец, а потоа лажен уред без филтер уште еден месец, со пауза од триесет дена меѓу двете фази. Втората група ги користеше уредите по обратен редослед.
По секој месец, испитаниците пополнуваа тестови за визуелна меморија, брзина на моториката, извршна функција и ментална флексибилност. Резултатите покажаа дека учесниците на возраст од 40 години и постари ја завршуваа задачата за ментална флексибилност во просек 12 отсто побрзо по користењето на вистинскиот HEPA филтер отколку по користењето на лажниот уред.
Разликата остана статистички значајна дури и откако научниците ги зедоа предвид факторите како времето поминато во затворен простор и субјективното ниво на стрес при тестирањето.
Подобрувањето од 12 отсто е споредливо со когнитивните придобивки што возрасните ги добиваат од редовна секојдневна физичка активност. Авторите на студијата наведуваат дека дури и малите падови во когнитивните функции со текот на годините се поврзуваат со повисок ризик од долгорочни здравствени компликации.
Претходни медицински студии покажуваат дека изложеноста на ситни честички од сообраќајот ја намалува белата маса во мозокот. Овој дел од нервниот систем ги спроведува електричните сигнали и ги одржува врските меѓу мозочните региони. Најмногу страдаат токму центрите задолжени за ментална флексибилност и извршно одлучување.
Истражувањата покажуваат дека влијанието на загадувањето врз мозокот станува особено изразено токму по 40-тата година од животот. Научниците најавуваат следни истражувања за тоа дали подолгото користење на прочистувачи може дополнително да го спречи или дури и делумно да го врати когнитивниот пад.
Резултатите од студијата имаат директна тежина за Македонија, каде градовите како Скопје, Тетово, Битола и Кавадарци со години бележат концентрации на PM2.5 и PM10 честички кои повеќекратно ги надминуваат безбедносните граници на Светската здравствена организација. Додека студијата во Масачусетс мери ефекти од сообраќаен чад, македонските урбани средини во зимските месеци се соочуваат со комбинирано загадување од сообраќај, индустрија и греење на дрва и отпадни материјали.
Бидејќи луѓето во урбаните средини поминуваат поголем дел од времето во затворени простории, филтрирањето на воздухот во домовите и работните простории станува директна мерка за намалување на когнитивниот ризик кај возрасната популација.
Сепак, домашните прочистувачи претставуваат само индивидуална заштита. Тие не можат да бидат замена за структурни јавни политики за намалување на емисиите на изворот, гасификација и контрола на урбаниот сообраќај.
