Подводната пештера Врело во кањонот Матка стана најдлабоко истражената подводна пештера во светот. Во рамки на експедицијата „Врело 2026“, меѓународен спелеонуркачки тим достигна рекордна длабочина од 338 метри. Овој резултат го надмина досегашниот рекорд на локалитетот за цели 51 метар, со што македонскиот природен бисер официјално изби на првото место на глобалната листа на вакви пештерски системи.
Рекордното спуштање во пештерските длабочини го реализираше искусниот полски спелеонуркач Бартломиеј Питала. Комплексната подводна операција траеше вкупно девет часа, при што секоја минута бараше прецизна координација и строго почитување на протоколите за декомпресија.
Неговото постепено и безбедно враќање кон површината го следеа 12 безбедносни нуркачи распоредени на точно утврдени длабочини низ пештерата. Целиот процес на копно го координираше специјализиран медицински тим. Во состојба на постојана приправност беа мобилна хипербарична комора, хеликоптерската единица на МВР, екипи на Итната помош и специјалната антитерористичка единица Тигар со брзи пловни објекти.
За потребите на оваа сложена мисија, македонските нуркачи од Спелеонуркачкиот клуб „Врело“ самостојно изработија и монтираа подводен хабитат. Воздушната комора е закотвена на длабочина меѓу осум и девет метри, на оддалеченост од околу 130 метри од самиот влез на пештерата, обележана со македонското знаме.
Овој подводен простор им овозможи на нуркачите побезбеден и физички полесен престој за време на повеќечасовните декомпресиски фази. За да се осигура максимална безбедност, тимот постави повеќе од 30 нуркачки боци со прецизни мешавини на гасови на десетина локации низ пештерскиот систем, заедно со резервни акумулатори за греење на специјалните одела и осветлување.
За време на теренските истражувања спроведени меѓу 10 и 17 октомври, тимот од 15 нуркачи од Македонија, Полска и Италија мапираше и два досега целосно непознати подводни коридори. Со тоа вкупната должина на познатата пештерска мрежа се зголеми за дополнителни 150 метри.
Првиот канал се наоѓа на 300 метри од влезот на пештерата на длабочина од 33 метри, со должина од околу 100 метри, завршувајќи на 10 метри длабочина каде што се спојува со крак истражен уште во 2000 година. Вториот откриен канал се наоѓа на длабочина од 170 метри, има должина од 30 метри и на кота од 185 метри се спојува со главната вертикала.
Со регистрираната длабочина од 338 метри, Врело напредуваше од досегашното трето на апсолутното прво место на светската листа на истражени подводни пештери. Кањонот Матка сега стои пред досега водечките светски локалитети – Фонт Естрамар во Франција, кој држеше длабочина од 312 метри, и Елефанте Бјанко во Италија со измерени 292 метри.
Овој успех претставува редок научен и спортски триумф на домашната спелеологија, со кој се отвораат нови врати за меѓународна научна заштита и промоција на хидролошкиот систем на реката Треска.
