Јули 2026 година повторно е во знакот на Plastic Free July, глобалната кампања што повикува граѓаните да го намалат користењето на пластика за еднократна употреба. Кампањата ангажира над 100 милиони учесници во 190 земји, а оваа година трае од 1 до 31 јули. Во меѓувреме, светското производство на пластика веќе надмина 450 милиони тони годишно, наспроти само два милиони тони во 1950 година.
Колку пластика произведува светот?
Глобалното производство на пластика се удвои само во последните две децении. Богатите земји трошат повеќе пластика по жител отколку сиромашните, но материјалот денес е присутен на сите нивоа на доход. Од вкупно произведената пластика од 1950 до денес, само околу 9 отсто некогаш била рециклирана, додека останатото завршило на депонии, во животната средина или било изгорено.
Секој жител на ЕУ создал во просек 35,3 килограми отпад од пластична амбалажа во 2023 година, од кои само 14,8 килограми биле рециклирани. Тоа значи дека Унијата рециклирала 42,1 отсто од целата создадена пластична амбалажа во 2023, нагоре од 38,2 отсто во 2013 година. Целта на ЕУ е 55 отсто рециклирана пластична амбалажа до 2030 година, а земјите членки со највисока стапка биле Белгија (59,5%), Латвија (59,2%) и Словачка (54,1%), додека Унгарија (23%), Франција (25,7%) и Австрија (26,9%) се на дното на листата.
Македонски граѓанин фрла 438 килограми отпад годишно
Секој жител на Северна Македонија создал во просек 438 килограми комунален отпад минатата година, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика. Тоа е намалување во однос на 2023 година, кога просекот изнесувал 503 килограми по жител. Од вкупно 80.575 тони пластична амбалажа пуштена на пазарот лани, биле рециклирани 52.605 тони отпад од сите видови пакување, а конкретно за пластиката стапката на рециклирање изнесувала 38,9 отсто, според податоците доставени до Министерството за животна средина и просторно планирање.
Заострени правила во ЕУ од 2026 година
Регулативата за пакување и отпад од пакување на ЕУ (PPWR) воведува нови обврски за индустријата, вклучувајќи ограничувања за одредени видови пластика за еднократна употреба, како поединечни порции сосови или мајонез, и обврска угостителските објекти да им овозможат на клиентите да донесат сопствен сад без дополнителен трошок. Дел од одредбите стануваат задолжителни до август 2026 година.
Plastic Free July не бара совршенство, туку свесност, велат организаторите на кампањата. Дури и мали промени, како замена на пластични кеси и шишиња со повеќекратни алтернативи, се дел од порaката на кампањата. Сепак, бројките покажуваат дека дури и со целосно учество на индивидуи, системскиот проблем останува: ниту ЕУ, ниту Македонија сè уште не ги достигнуваат сопствените цели за рециклирање на пластика.
