Повеќе од еден век невронаучниците го проучуваат човечкиот мозок на сличен начин на кој првите картографи ги мапирале непознатите предели – постепено составувајќи огромен и сложен пејзаж од илјадници одделни информации.
И денес, сепак, голем дел од мозокот останува недоволно истражен. На пример, патолозите кои дијагностицираат заболувања како Алцхајмеровата болест најчесто анализираат само неколку примероци ткиво од орган кој содржи околу 86 милијарди нервни клетки. Научниците од Центарот за истражување на мозокот „Суда Гопалакришнан“ при Индискиот институт за технологија во Ченај сметаат дека направиле важен чекор кон пополнување на една од големите празнини во невронауката.
Тие создадоа, како што наведуваат, една од најдеталните тродимензионални мапи на човечкото мозочно стебло досега – со резолуција доволно висока за да се види секоја поединечна клетка. Мапата е дигитална и им овозможува на научниците да се движат од снимка на целиот мозок добиена со магнетна резонанца (МРИ), па сè до микроскопско ниво на поединечните нервни клетки.
Атласот е наречен „Anchor“, кратенка од „Atlas of Neurochemical Characterisation of the Human Brainstem with 3D Reconstruction“, односно Атлас на неврохемиска карактеризација на човечкото мозочно стебло со тродимензионална реконструкција. Во него се обединети повеќе од 500 пресечоци на мозочно ткиво од фетуси, деца и возрасни. За создавањето на атласот биле користени снимки со висока резолуција добиени со микроскоп, наместо поскапи молекуларни методи.
Зошто е важно мозочното стебло?
Мозочното стебло е еден од најважните делови на мозокот. Тоа го поврзува мозокот со ‘рбетниот мозок и учествува во регулирањето на низа основни функции неопходни за животот. Меѓу нив се дишењето, срцевиот ритам, крвниот притисок, спиењето и будноста, но и голем број други невролошки процеси. Иако во човечкиот мозок има околу 86 милијарди нервни клетки, приближно една милијарда се наоѓаат во мозочното стебло. Неговата релативно мала големина, во споредба со целиот мозок, не значи и дека е едноставен.
Напротив, мозочното стебло содржи голем број различни структури и нервни патишта кои се поврзани со речиси целиот нервен систем. Токму затоа деталното мапирање на овој дел од мозокот може да им помогне на научниците подобро да разберат како функционира и како се менува при различни заболувања.
Новата дигитална карта би можела да биде особено корисна за споредување на мозочното ткиво кај различни возрасни групи и за проучување на промените поврзани со невролошките и невродегенеративните заболувања. Наместо научниците да се потпираат само на ограничен број примероци, ваквите дигитални атласи овозможуваат различните набљудувања да се поврзат во една поголема тродимензионална слика.
На тој начин, човечкиот мозок постепено се претвора од орган кој тешко може да се „прочита“ во сложена мапа што може да се истражува на различни нивоа – од целиот орган до неговите најмали клеточни структури. Истражувачите се надеваат дека „Anchor“ ќе стане корисна алатка за идните невронаучни истражувања и ќе помогне подобро да се разберат механизмите зад различни мозочни заболувања.
