Некогаш температури од 40 степени беа реткост, а денес стануваат правило. Во последните години Македонија сè почесто се соочува со долги топлотни бранови, тропски ноќи кога температурата не паѓа под 20 степени и сè поголем ризик од пожари и суши. Метеоролозите предупредуваат дека ова е само почеток. Прашањето повеќе не е дали ќе стане потопло, туку како ќе изгледа животот во градовите кога екстремните горештини ќе траат со недели, а ноќите нема да носат разладување.
Кога градот станува потопол од природата
Летните горештини не се чувствуваат еднакво насекаде. Во центарот на Скопје, Битола, Штип, Велес или Куманово температурата навечер често останува неколку степени повисока отколку во околните населби или руралните средини. Причината е добро познатиот феномен „урбан топлотен остров“.
Бетонските фасади, асфалтот и покривите преку ден впиваат огромни количини топлина, а навечер постепено ја ослободуваат. Така, додека околната природа почнува да се лади, градот останува „заробен“ во сопствената акумулирана топлина. Температурата на асфалтот во летните денови лесно може да надмине 60 Целзиусови степени.
Тропските ноќи стануваат новото нормално
Најголемиот проблем не се само дневните температури. Уште поопасни се ноќите кога воздухот не се разладува. Кога минималната температура останува над 20 степени, зборуваме за тропска ноќ. Ако не паѓа под 25 степени, станува збор за екстремно топла ноќ, која претставува сериозен ризик за здравјето.
Токму тогаш организмот нема време да се опорави од дневниот топлотен стрес. Последиците се послаб сон, поголем ризик од срцеви и респираторни заболувања, намалена концентрација и продуктивност, но и значително поголема употреба на климатизери, што дополнително ја оптоварува електроенергетската мрежа.
Што покажуваат проекциите за Скопје?
Најновата анализа на Светската банка, базирана на климатскиот модел UrbClim, покажува дека до 2050 година централното градско подрачје на Скопје ќе стане значително потопло. Бројот на денови со екстремно високи температури би можел да порасне од околу 25 на повеќе од 40 годишно, зголемување од околу 60 проценти. Истовремено, бројот на екстремно топли ноќи речиси ќе се удвои, од 16 на околу 31 годишно.
Тоа значи дека горештините нема да бидат ограничени само на неколку недели во јули и август. Тие ќе стануваат сè подолг дел од годината.
Македонија ќе има подолги лета
И националните климатски модели доаѓаат до слични заклучоци. До средината на векот се очекуваат 20 до 30 дополнителни летни денови годишно, почести температури над 40 степени и значително подолги топлотни бранови. Во многу региони ќе се зголеми и бројот на тропски ноќи, особено во котлините.
Истовремено, анализите на Copernicus Climate Change Service покажуваат дека Југоисточна Европа е меѓу регионите што најбрзо се загреваат на континентот. Особено загрижувачки е растот на ноќните температури, бидејќи токму тие се тесно поврзани со зголемената смртност за време на топлотните бранови.
Не се менува само времето, туку и секојдневниот живот
Ако овие трендови продолжат, топлотните бранови ќе почнат да го менуваат начинот на кој функционираат градовите.
Ќе има сè повеќе ограничувања за работа на отворено во најтоплиот дел од денот. Потрошувачката на вода и електрична енергија ќе расте, а климатизираните јавни простори ќе станат неопходност, а не удобност. Ќе се менува и урбанизмот, повеќе сенка, повеќе зеленило и помалку бетон ќе станат прашање на јавно здравје. Најпогодени ќе бидат постарите лица, хронично болните, малите деца, но и оние што работат на отворено, градежници, доставувачи, земјоделци, комунални работници и полицајци.
Како се прилагодува светот?
Европските градови веќе почнаа да ја менуваат урбаната политика. Во Париз, Барселона, Виена и Копенхаген се садат илјадници нови дрвја, се градат зелени покриви и фасади, се користат материјали што помалку се загреваат, а се отвораат и јавни простори за разладување во периодите на екстремни температури.
Целта повеќе не е само намалување на емисиите на стакленички гасови, туку и прилагодување на градовите кон клима што веќе се менува.
А каде е Македонија?
Македонија веќе ги чувствува последиците, почести шумски пожари, подолги сушни периоди, притисок врз водните ресурси, рекордни температури и сè почести тропски ноќи.
Прашањето повеќе не е дали климатските промени ќе влијаат врз нашите градови. Тие веќе влијаат. Прашањето е дали ќе почнеме да ги проектираме градовите за климата што доаѓа, наместо за онаа што одамна исчезнува. Само така бетонските центри нема да се претворат во места во кои летото станува сè потешко за живеење.
