Кој ги развива најмоќните модели на вештачка интелигенција? САД и Кина ја контролираат глобалната трка

Соединетите Американски Држави учествуваат со 50 отсто во развојот на глобалните модели на вештачка интелигенција, а Кина со 24 отсто. Европа значително заостанува, покажува анализата на Светската банка

Глобалната трка во развојот на вештачката интелигенција е концентрирана главно во две земји – Соединетите Американски Држави и Кина. САД имаат удел од 50 отсто во развојот на глобалните модели на вештачка интелигенција, додека Кина учествува со 24 отсто, покажува анализата заснована на податоците од Извештајот за светскиот развој на Светската банка за 2026 година.

Податоците се темелат на базата на модели на вештачка интелигенција на „Епох АИ“ (Epoch AI), заклучно со мај 2026 година. По двете водечки сили следуваат Обединетото Кралство со 5,2 отсто и Канада со 3,1 отсто. Ниту една друга поединечно наведена земја нема удел поголем од 2,3 отсто.

Зошто САД доминираат?

Предноста на САД произлегува од комбинацијата на силен пазар на ризичен капитал, водечки технолошки компании, истражувачки кадар и развиена компјутерска инфраструктура. Компании како „ОпенАИ“, „Гугл“ и „Антропик“ имаат пристап до развиен екосистем на услуги за компјутерско пресметување во облак и до напредни полупроводници. Федералното финансирање на истражувањата и политиките за поттикнување на домашното производство на чипови дополнително ја зајакнуваат американската позиција.

Американското водство не се гледа само во развојот на моделите, туку и во контролата врз дел од најкористените глобални чет-ботови со вештачка интелигенција.

Дали Кина ја намалува разликата?

Иако кинескиот удел од 24 отсто е значително помал од американскиот, бројот на развиени модели не ги покажува целосно технолошките можности на една земја.

Кинеските истражувачки тимови и компании, меѓу кои „ДипСик“ (DeepSeek) и „Алибаба“, ја намалуваат разликата во перформансите во однос на водечките американски системи. Особено напредуваат во развојот на поевтини модели и модели со отворени тежини (open-weight), кои овозможуваат поголема достапност и приспособување од страна на корисниците и програмерите.

Кина има значајна улога и во снабдувањето со критични минерали потребни за развој на инфраструктурата за вештачка интелигенција. Сепак, пристапот до најнапредните чипови, компјутерските капацитети и капиталот останува еден од клучните фактори за нејзиниот понатамошен развој.

Зошто Европа заостанува?

Релативно малиот удел на европските земји се поврзува со неколку структурни проблеми: фрагментирани пазари на капитал, помал број големи технолошки инвеститори и ограничен пристап до компјутерска инфраструктура. Регулаторната неизвесност, исто така, може да ги отежне инвестициите, иако европското заостанување не може да се припише само на претпазливиот однос кон вештачката интелигенција.

Овој јаз може дополнително да ја зголеми зависноста на Европа од американските и кинеските даватели на услуги, а со тоа и да ја ограничи нејзината контрола врз инфраструктурата за вештачка интелигенција и идните иновации. Сепак, Светската банка посочува дека земјите можат да остварат значителни економски придобивки и без да развиваат сопствени најнапредни модели на вештачка интелигенција. Приспособувањето и примената на веќе постојните системи може да бидат поисплатлив начин за зголемување на продуктивноста и конкурентноста.


Тоа значи дека за земјите што немаат ресурси да се натпреваруваат со технолошките гиганти, клучниот предизвик не мора да биде создавањето сопствен модел, туку паметното користење на технологијата.

е-Трн да боцка во твојот инбокс