Кои смртни случаи се најтешки, а кои се најмирни? Науката има некои одговори

70 проценти од испитаниците изјавиле дека беспомошноста и зависноста од другите ги плашат повеќе од смртта.

МНОГУ луѓе се плашат од она што би можеле да го доживеат додека умираат повеќе од самата смрт. За болните, тоа може да значи крај на страдањето, за некого може да значи одење на подобро место, а за најблиските може да значи болно збогување. Важно е секој да знае што да очекува.

Страв од беспомошност и зависност

Во британска анкета спроведена од организацијата „Марија Кири“ на 8.077 лица во 2021 година, повеќе од 70 проценти од испитаниците изјавиле дека беспомошноста и зависноста од другите ги плашат повеќе од смртта. Повеќе од две третини изразиле страв од болка или други непријатни физички симптоми.

Што навистина значи за некој да умре мирно? Одговорите зависат од тоа дали зборуваме за последните моменти, претходните денови или како им изгледала смртта на луѓето околу пациентот.

Крај на страдањето и големата загуба

Марин Биондиќ, палијативен биоетичар во Клиничкиот болнички центар во Риека, истакнува дека треба да се прави разлика помеѓу умирањето, смртта и состојбата по смртта. Умирањето е процес, смртта е настанот што го завршува, а по смртта, објаснува тој, повеќе не постои личност што може да доживее нешто.

Ако умирањето е придружено со тешко физичко, психолошко и емоционално страдање, смртта е прекин. За најблиските, сепак, истиот момент може да биде катастрофална загуба. „Смртта како настан во оваа смисла може да биде добра за лицето кое умира, а во исто време ужасна за најблиските поради нивната загуба“, вели Биондиќ.

Кога велиме дека некој „имал добра смрт“, објаснува тој, обично мислиме на кратка и безболна смрт. Кога велиме дека смртта била лоша, најчесто зборуваме за долг и болен процес. Искуството на најблиските зависи и од нивната емоционална поврзаност со починатиот.

Зошто умирањето нè плаши?

Драган Ловровиќ, психијатар и субспецијалист по биолошка психијатрија во Болничкиот центар во Риека, се повикува на идејата на Фројд дека несвесниот ум не може да го разбере сопственото непостоење. Од друга страна, луѓето сигурно можат да си замислат губење на независноста, меморијата, контролата врз телото и физичката болка. Сето ова го загрозува чувството за автономија и интегритет на сопственото „јас“.

„Стравот од умирање честопати е всушност страв од изолација и напуштеност“, вели Ловровиќ. Луѓето може да се плашат од промени во односите со најблиските и да се чувствуваат виновни затоа што мислат дека им стануваат товар.

„По соочувањето со тешка дијагноза, овој апстрактен страв од непознатото најчесто се претвора во многу конкретен страв за блиските луѓе, а фокусот се префрла од иднината кон зачувување на квалитетот на секојдневниот живот и врските“, додава тој.

Што може да се очекува кон крајот на животот?

Подолу ќе презентираме некои од вообичаените сериозни болести и нивниот тек. Важно е да се напомене дека студиите што ги цитираме следеле различни заболувања во различно време и не претставуваат сигурно рангирање на болестите според вкупната болка или страдање, туку само некои навестувања за тоа што може да очекува пациентот.

Рак

Во шведска анализа на податоци за околу 315.000 смртни случаи, болка е забележана во последната недела од животот кај 81 процент од луѓето кои починале од рак, а силна болка кај 35 проценти. Горан Голчиќ, онколог и радиотерапевт во хосписот во Риека, вели дека проблемите со напреднат рак можат значително да се ублажат.

„Добриот третман може многу да помогне. Во зависност од тоа што ги предизвикува проблемите кај пациентот, лекарите можат да користат палијативна терапија со зрачење, хемотерапија или операција, како и физикална терапија и лекови“, вели Голчиќ.

Пневмонија

Постарите пациенти често умираат од пневмонија која се развива како компликација на нивната основна болест. Во една студија, холандски истражувачи следеле луѓе со деменција кои имале пневмонија. Тие откриле дека оние кои починале од пневмонија покажале повеќе знаци на непријатност кратко пред смртта отколку оние кои починале од други причини.

Сепак, студијата ја процени целокупната непријатност, па затоа не можеме да заклучиме од наодите колку била силна болката.

Тешка белодробна болест (ХОББ)

Во една шведска студија, 73 проценти од пациентите со тешка хронична опструктивна белодробна болест (ХОББ) на долготрајна кислородна терапија доживеале отежнато дишење во изминатата недела. Ова чувство на отежнато дишење во палијативната нега може значително да се ублажи со кислородна терапија, правилно позиционирање на телото и ниски дози на лекови кои го смируваат отежнатото дишење.

Бубрежна и хепатална инсуфициенција

Доктор Кармен Лончарек, координаторка на програмата за управување со палијативна нега во Школата за јавно здравје „Андрија Штампар“, вели дека крајниот резултат од откажување на бубрезите или црниот дроб може да биде меѓу помирните и помалку болни. Пациентите може да станат сè попоспани.

Сепак, болката може да биде присутна и во раните фази на болеста. Во една американска студија на постари лица, умерена или силна болка во текот на последната година од животот била подеднакво честа кај оние кои починале од откажување на бубрезите (54 проценти) и рак (58 проценти).

Студиите за напредна болест на црниот дроб, исто така, евидентираат болка, но не дозволуваат сигурна споредба со ракот во последните часови од животот. 

Мозочен удар

Шведските истражувачи ја споредиле последната недела од животот на 1.626 преживеани од мозочен удар и ист број преживеани од рак. По мозочниот удар, персоналот пријавил помалку болка, отежнато дишење, анксиозност и гадење, како и повеќе свирење во градите.

Податоците се базираа на проценки од персоналот, па затоа останува нејасно што чувствувале пациентите кои повеќе не можеле да зборуваат.

Амиотрофична латерална склероза (АЛС)

Луѓето со АЛС, прогресивна невролошка болест која ги ослабува мускулите, вклучувајќи ги и оние што се користат за дишење, може да се плашат од задушување.  Во студија на 121 пациент во Германија и 50 во британски хоспис, конечниот исход бил опишан како мирен кај 88 проценти од германската група и 98 проценти од британската група. Истражувачите се потпирале на семејни сведоштва и медицински картони.

Во студијата не се регистрирани смртни случаи од задушување. Сепак, меѓу најчестите поплаки во последните 24 часа биле отежнато дишење, кашлица, вознемиреност и немир.

Ненадеен циркулаторен застој

Според еден преглед на истражувања , во повеќето студии, губењето на свеста се случило во рок од 30 секунди по ненадејниот срцев застој. Овие податоци ја опишуваат брзината на губење на свеста по застојот. Болката и непријатноста што можеби му претходеле остануваат непроценети.

Страдањето може да се ублажи

Лончарек вели дека умирањето може да трае подолго од две недели, во зависност од болеста и пациентот. Кај пациенти со здрави срца и бели дробови, тоа обично трае подолго. Затоа, описот на последните часови опфаќа само дел од искуството со умирањето.

Истражувањето на страдањето, вели тој, е важно за пациентите, семејствата и лекарите бидејќи помага да се разберат неговите причини и да се развијат подобри начини за негово ублажување. „Можно е да се ублажи секаков вид страдање, а најважно е добро да се ублажи болката. Болката е толку сеприсутен вид страдање што не треба само да ја обвинуваме палијативната нега за неа“, вели тој.

Постојат начини за проценка на болката, отежнатото дишење и стравот дури и кога пациентот повеќе не може да зборува. На семејството треба да му се објасни што се случува и што можат да направат лекарите. „Семејството секогаш треба да ја чуе вистината. Начинот на кој ја кажуваме суровата вистина секогаш мора да биде сочувствителен и нежен“, вели Лончарек.

Низ што минува семејството?

Во приказната за умирање, важно е и како најблиските го доживуваат тоа и какви се нивните очекувања. На пример, рапавото дишење на пациентот поради насобирање на секрети може да го вознемири. Сепак, британските упатства наведуваат дека ова само по себе веројатно нема да предизвика непријатност кај пациентот.

Една американска студија вклучувала 332 пациенти со напреднат рак и еден близок старател, како што е член на семејството или пријател, за секој пациент. Блиските на пациентите кои биле подложени на интензивни процедури на крајот од животот се чувствувале помалку подготвени за својата смрт отколку блиските на пациентите кои не биле подложени на такви процедури. Големата депресија била исто така почеста кај првата група по загубата.


Последните часови може да поминат со малку видливи знаци на непријатност за пациентот и да бидат меѓу најтешките за семејството.

е-Трн да боцка во твојот инбокс