Европскиот енергетски пазар влегува во зимскиот период под притисок од високите цени и пониските залихи на гас од вообичаеното. Цената на природниот гас моментално изнесува околу 76 евра за мегават-час, односно приближно 780 евра за илјада кубни метри. Иако ова е далеку од рекордните нивоа забележани во 2022 година, цената и натаму е два до три пати повисока отколку пред енергетската криза.
Особена загриженост предизвикува состојбата во европските складишта за гас, чија пополнетост се движи меѓу 72 и 73 отсто. За споредба, вообичаеното ниво во овој период од годината е близу 90 отсто. Во Германија ситуацијата е уште понеповолна, со резерви што се нешто над 50 отсто од капацитетот.
Експертите предупредуваат дека комбинацијата од неповолни хидролошки услови, студена и сува зима и недоволни резерви на гас може да доведе до сериозни проблеми со снабдувањето на потрошувачите во Западна Европа. Таквото сценарио би можело дополнително да го оптовари енергетскиот систем, особено ако побарувачката за греење порасне, а можностите за дополнително снабдување останат ограничени.
Притисокот се чувствува и кај електричната енергија. На европските берзи, нејзината цена во последните денови најчесто се движи меѓу 180 и 220 евра за мегават-час. Гасот е меѓу најкритичните енергенти во пресрет на зимата, а неговата цена влијае и врз цената на струјата. Причината е што гасните електрани имаат значајна улога во формирањето на цените на електричната енергија, па поскапото гориво ги зголемува и трошоците за производство.
Ослободувањето на нафтените резерви може да го смири пазарот, но не и да ја реши кризата
Цената на нафтата моментално е околу 100 долари за барел, а договорот на земјите од Г7 за ослободување дополнителни количества нафта и нафтени деривати би можел делумно да го намали притисокот врз пазарот. Сепак, експертите предупредуваат дека оваа мерка не е доволна за надминување на енергетската криза, која и натаму е присутна, особено на пазарите на нафта и дизел.
Според процените, договореното ослободување на околу 100 милиони тони нафта, споредено со глобалната потрошувачка, одговара на приближно еден ден светска потрошувачка. Поради тоа, главниот ефект би бил привремено смирување на пазарот и намалување на неизвесноста, наместо решавање на подлабоките структурни проблеми во снабдувањето со енергенти.
Во меѓувреме, Европската Унија разгледува и можност за одложување на примената на правилата за емисиите на метан што се однесуваат на увозот на горива. Експертите оценуваат дека ова е одговор на актуелната енергетска криза, бидејќи построгите услови за увоз во момент кога снабдувањето е под притисок би можеле дополнително да ги ограничат достапните количества гориво.
Пред почетокот на зимата, Европа така се соочува со повеќе меѓусебно поврзани ризици: недоволно наполнети складишта, високи цени на гасот и струјата и неизвесност околу стабилноста на снабдувањето. Колку сериозни ќе бидат последиците ќе зависи и од временските услови, побарувачката и можноста навреме да се обезбедат дополнителни количества енергенти.
