Гребенот Скарборо во Јужното Кинеско Море е едно од најчувствителните жаришта во Индо-Пацификот, а Манила предупредува дека најновите кинески активности можат да бидат подготовка за трајна контрола.

Филипините стравуваат дека Кина би можела да се подготвува за трајно преземање на контролата врз гребенот Скарборо, спорен атол во Јужното Кинеско Море што се наоѓа во рамки на филипинската ексклузивна економска зона, околу 200 километри западно од островот Лузон.

Филипинскиот министер за одбрана Гилберт Теодоро изјави дека Манила е сè позагрижена поради засилените кинески активности околу гребенот. Иако Кина има фактичка контрола врз Скарборо од 2012 година преку постојано присуство на свои пловила, филипинските власти стравуваат дека Пекинг би можел да оди чекор понатаму — кон воспоставување трајна инфраструктура и можна милитаризација.

Таков модел веќе беше виден на други спорни локации во Јужното Кинеско Море, каде Кина изгради вештачки острови и воени капацитети.

„Нивото на загриженост е значително повисоко од порано“, изјави Теодоро.

Почетокот на неделата донесе нови тензии, откако Кина ја отстрани пловечката платформа во близина на гребенот, која Манила ја оцени како незаконска. Сепак, според Теодоро, Пекинг потоа испратил поморски истражувачки брод во истата област.

Филипините стравуваат дека таквите истражувачки активности можат да бидат вовед во посериозни потези, бидејќи Кина претходно користела слични бродови пред изградба на вештачки острови во други спорни делови од морето.

Овие случувања доаѓаат во пресрет на десетгодишнината од арбитражната одлука од 2016 година, со која беа отфрлени кинеските претензии врз голем дел од Јужното Кинеско Море. Кина никогаш не ја прифати пресудата и продолжува да тврди дека има суверенитет врз речиси целиот регион.

Теодоро предупреди дека Манила мора да биде подготвена за најлошото сценарио, особено поради претходното искуство со кинеските активности во спорните води.

„Ако лажеле претходно, можат да лажат и сега. Веројатно сакаат да нè испровоцираат околу десетгодишнината од арбитражната одлука. Но ако веќе влегле и спроведувале ‘истражувачки активности’, зошто би ризикувале ако немаат намера да преземат нешто? Мора да се претпостави најлошото“, рече Теодоро.

Кина, пак, тврди дека гребенот Скарборо, кој го нарекува Хуангјан Дао, е дел од нејзината територија и дека активностите во областа се во рамки на нејзините суверени права. Кинеската амбасада во САД соопшти дека „ниедна земја нема право да се меша“ во тие активности.

Во меѓувреме, Филипините ги зајакнуваат воените врски со САД и со други партнери во регионот. Манила и Вашингтон неодамна ги одржаа годишните воени вежби „Баликатан“, на кои учествуваше рекорден број сојузници, меѓу кои Јапонија, Австралија, Нов Зеланд и Канада.

Теодоро нагласи дека Филипините и нивните партнери треба дополнително да ја засилат воената интероперабилност, со цел да се зајакне одвраќањето од Кина.

Манила исто така сака да набави ново одбранбено оружје од САД, вклучувајќи ракети „Томахавк“ и системот „Тајфон“. Филипините разговараат и со Јапонија за можноста да добијат разурнувачи од класата „Абукума“, а заинтересирани се и за јапонски противбродски ракетни системи.

Филипините и Јапонија минатата година потпишаа договор за реципрочен пристап, кој овозможува заеднички обуки и воени вежби. Според Теодоро, тој договор отвора можност и за ротациско присуство на јапонски сили на Филипините, како и на филипински сили во Јапонија и Австралија.

Иако во фокусот е Скарборо, пошироката слика е многу поголема. Јужното Кинеско Море е клучна рута за глобалната трговија, енергетските испораки и снабдувачките синџири. Затоа тензиите меѓу Кина и Филипините не се само регионален спор, туку прашање што го следат и САД, Јапонија, Австралија и Европа.

Теодоро изјави дека Европа е свесна колку Индо-Пацификот е важен за поморската трговија и за глобалните синџири на снабдување. Според него, без стабилност во Јужното Кинеско Море, Малакскиот Проток и Индискиот Океан, Европа не може да ги обезбеди ресурсите што ѝ се потребни за сопствената безбедност.

Засега, останува неизвесно дали последните кинески активности околу гребенот Скарборо се само политички и воен притисок или подготовка за подолгорочен потег. Но за Филипините, сигналот е доволно сериозен за да го крене нивото на тревога.