Златото што со децении се сметаше за безбедно складирано во американските трезори постепено се преместува назад кон Европа. Холандија неодамна префрли околу 86 тони од Њујорк во Лондон, додека Франција во периодот од јули 2025 до јануари 2026 година го повлече целото свое преостанато злато од трезорите на американските Федерални резерви.
Овие потези не значат дека европските централни банки повеќе не му веруваат на американскиот финансиски систем. Но, тие покажуваат дека во услови на растечки геополитички тензии, прашањето не е само колку злато поседува една држава, туку и каде точно се наоѓа тоа.
Холандија повлече 86 тони, Франција го извади преостанатото злато
Холандската централна банка како причина за преместувањето ги наведе геополитичките тензии и потребата од поголема подготвеност за кризни ситуации. Распределувањето на резервите во различни правни јурисдикции, според институцијата, може да ја зголеми отпорноста во случај на криза.
Франција направи уште посериозен чекор и го повлече преостанатото злато што го чувала во Њујорк. Сепак, гувернерот на Банката на Франција, Франсоа Вилероа де Гало, во тоа време нагласи дека одлуката не била политички мотивирана. Во меѓувреме, во Германија и Италија се појавија повици и нивните златни резерви да бидат преместени од САД. Причината е зголемената загриженост поради непредвидливоста на американската политика во ерата на Доналд Трамп и заладувањето на односите меѓу Вашингтон и Европската Унија.
Аналитичарот Себастиен Тиери од „Оксфорд Економикс“ смета дека директното одземање на европските резерви од страна на САД е многу малку веројатно. Поголемата грижа, според него, е можноста имотот во одредена кризна ситуација привремено да стане недостапен. Тоа би можело да се случи поради санкции, правни спорови или сериозна геополитичка криза.
Зошто централните банки повторно купуваат злато?
Златото веќе подолго време повторно станува едно од најважните средства во резервите на централните банки. Трендот особено се засили по глобалната финансиска криза во 2008 година.Според Светскиот совет за злато, централните банки во последните четири години во просек купувале околу 1.000 тони злато годишно. Во претходната деценија просекот бил околу 500 тони годишно.
Причините се натрупувале со години: должничката криза во еврозоната, политичките нестабилности, пандемијата, војните и пошироките геополитички тензии повторно го позиционираа златото како средство за заштита во несигурни периоди. Но, сега се менува и начинот на кој централните банки размислуваат за своите резерви. Не е доволно само да поседуваат злато. Важно е и каде е складирано и колку брзо можат да го активираат доколку настане криза.
Зошто Холандија го избра Лондон, а не својата земја?
На прв поглед, преместувањето на златото од Њујорк во Лондон може да изгледа необично. Ако целта е резервите да бидат поблиску до Европа, зошто златото не е вратено директно во Холандија? Одговорот е во ликвидноста на лондонскиот пазар.
Лондон е едно од најважните светски центри за трговија со злато. Тоа значи дека во случај на финансиска криза, златото складирано таму може релативно брзо да се продаде, разменува или стави во функција. Банката на Англија е меѓу најголемите институции за чување злато во светот. Во нејзините трезори се проценува дека се наоѓаат околу 400.000 златни полуги, со вкупна тежина од околу 5.000 тони.
Затоа изборот на Лондон не мора да се толкува како едноставно „бегање“ од САД. Станува збор и за стратегија резервите да бидат на место каде што можат брзо да се претворат во ликвидни средства доколку ситуацијата го бара тоа.
Дали Европа навистина го губи довербата во Америка?
Политичкиот контекст сепак не може целосно да се занемари. Во последниот период се зголемија сомнежите околу стабилноста на американските финансиски пазари, особено во услови на висока инфлација и растечки јавен долг. Тоа ги зголемува трошоците за финансирање на САД и отвора прашања кај дел од инвеститорите.
Дополнителен фактор е политиката на администрацијата на Трамп. Неговата реторика за Гренланд и односот кон Европската Унија придонесоа кај дел од европските политичари да се отвори прашањето дали е мудро толкав дел од стратешките резерви да остане под јурисдикција на САД. Слични сигнали доаѓаат и од други инвеститори. Минатата недела директорот на норвешкиот државен инвестициски фонд, тежок околу 2,3 трилиони долари, изјави дека фондот треба значително да ја намали изложеноста кон американските државни обврзници.
Сепак, тоа не значи дека Европа целосно го напушта американскиот финансиски систем.
Германија сè уште чува повеќе од 1.000 тони во САД
Најдобар пример е Германија. Бундесбанката меѓу 2013 и 2017 година врати околу 300 тони злато од САД во Германија. Но, и по оваа операција, во американските трезори сè уште се чуваат повеќе од 1.000 тони германско злато. Во минатогодишното соопштение германската централна банка јасно порача дека нема сомнеж во доверливоста на њујоршката Банка на Федералните резерви како партнер за чување на германските златни резерви.
Токму затоа сегашното преместување на резервите повеќе личи на промена во управувањето со ризикот отколку на целосен прекин на довербата во САД.
Европските централни банки сакаат златото да биде распределено на повеќе локации, под различни јурисдикции и на пазари каде што може брзо да се активира. Во време на војни, санкции, политички конфликти и финансиска неизвесност, самата локација на златото станува дел од стратегијата за национална безбедност и финансиска отпорност.
