Сè повеќе европски влади и компании сакаат да ја намалат зависноста од Старлинк, сателитската интернет-мрежа на СпејсИкс, компанијата во сопственост на американскиот милијардер Илон Маск. Затоа Европската Унија ги засилува напорите за развој на сопствени капацитети и за поголема контрола врз стратешката сателитска инфраструктура.

Според анализа на порталот „Буг“, повикувајќи се на „Политико“, Европа дејствува на најмалку пет фронта: поттикнување конкуренција, контрола врз радиофреквенциите, изградба на сопствена сателитска мрежа, обезбедување алтернатива за Украина и воведување нови регулаторни правила.

1. Европа сака да создаде конкурент на СпејсИкс

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, го поддржа договорот меѓу европските компании Ербас, Леонардо и Талес за обединување на нивните сателитски и вселенски активности во заедничка компанија, со кодно име Бромо.

Целта е да се создаде европски конкурент на СпејсИкс. Предложеното обединување треба да ги поврзе производството на сателити, копнените системи и вселенските услуги во една деловна структура.

Сепак, спојувањето допрва треба да добие регулаторно одобрение. Дури и ако биде одобрено, ќе бидат потребни години за новата компанија да достигне капацитети споредливи со оние на СпејсИкс.

2. Борба за контрола врз сателитските фреквенции

Европската комисија почна да резервира делови од сателитскиот радиофреквенциски спектар за европските компании. Овие фреквенции се важен ресурс за развој на комуникациски услуги, вклучително и директно поврзување на мобилните телефони со сателити, без потреба од базни станици или дополнителни антени.

Потегот предизвика реакција од СпејсИкс. Компанијата предупреди дека предложеното решение би можело да ја ограничи достапноста на сателитските услуги директно до уредите во Европа и да создаде проблеми со пречки во сигналот, вклучително и кај комуникациите за итни случаи во Украина.

Европските влади, од друга страна, се обидуваат да им го олеснат пристапот до посакуваните фреквенции на големите европски телекомуникациски компании. Старлинк и понатаму би можел да аплицира за дел од спектарот, но целта на ЕУ е да задржи поголема контрола врз неговото користење.

3. Сопствена сателитска мрежа на ЕУ

Европската Унија развива сопствена сателитска констелација под името ИРИС². Таа треба да обезбеди безбедни комуникации за владите и сигурен широкопојасен интернет за граѓаните. Проектот, сепак, доцни со години. Првично беше планирано услугите да започнат во 2024 година, а мрежата да го достигне целосниот капацитет до 2027 година. Во меѓувреме, пораснаа и трошоците, а дел од финансирањето е префрлено во следниот буџетски период на ЕУ, за кој се водат тешки преговори.

Според плановите наведени во анализата, првиот од планираните 348 сателити треба да биде лансиран во 2029 година, додека почетокот на услугите се очекува најрано во 2030 година.

За споредба, Старлинк веќе има повеќе од 11.000 сателити во орбитата, што му дава значителна предност во однос на европскиот проект.

4. Алтернатива за Украина

Воените сили на Украина се потпираат на сателитските комуникации на Старлинк. Според анализата, во последните недели биле воведени ограничувања на брзината на услугите, што влијаело врз украинските напори за пресретнување руски напаѓачки дронови и изведување напади со среден дострел.

Услугите биле обновени, но Илон Маск на социјалната мрежа Икс тврдеше дека Украина ги прекршува условите за користење на Старлинк со тоа што го употребува за офанзивни напади со дронови. Овие случувања го засилија притисокот врз институциите на ЕУ да ѝ овозможат на Украина пристап до постојниот проект Говсатком, кој го управуваат неколку земји членки.

Системот започна со работа во почетокот на 2026 година и е наменет за поддршка на критичните комуникациски потреби на владите, додека ИРИС² не стане оперативен.

Преговорите меѓу Брисел и Киев официјално започнаа во март 2026 година, но, според текстот, сè уште нема значителен напредок. Говсатком не може да ги замени капацитетите на Старлинк, но би можел да послужи како резервна опција.

5. Нови правила и регулаторен притисок

Европските законодавци работат на најмалку три законски предлози и регулаторни иницијативи што би можеле да го отежнат или забават ширењето на Старлинк во Европа.

Предложените правила вклучуваат построги барања за безбедноста на синџирите на снабдување, задржувањето податоци, постапувањето при законско пресретнување на комуникациите и назначувањето правни застапници во ЕУ.

Паралелно, за првиот европски закон за вселената се дискутираат правила што би се однесувале на Старлинк и другите странски сателитски оператори. Предвидените области вклучуваат кибербезбедност, вселенски отпад и заштита на животната средина.

Предлозите предизвикаа остра реакција од американскиот Стејт департмент, кој ги оцени како „неприфатливи регулаторни оптоварувања“ насочени, според американската страна, особено против компаниите од САД. Вашингтон најави можност за возвратни мерки што би можеле да ги погодат европските услуги.

Може ли Европа да го замени Старлинк?

Европската стратегија не се сведува на еден проект. Таа комбинира создавање конкурентни компании, контрола врз ограничените сателитски фреквенции, развој на сопствена комуникациска мрежа и построги правила за операторите.

Но, постои голем јаз меѓу амбициите и моменталните капацитети. ИРИС² сè уште е во развој, додека Старлинк веќе има глобална инфраструктура и значително поголем број сателити.

Затоа, европската цел засега е пред сè да ја намали зависноста од еден американски снабдувач и да обезбеди повеќе опции за комуникација, особено во безбедносно чувствителни ситуации. Дали овие иницијативи ќе создадат конкурент што може да му парира на Старлинк ќе зависи од финансирањето, регулаторните одлуки и брзината со која Европа ќе успее да ги изгради сопствените капацитети.