Европа годинава повторно почувствува колку скапа може да биде климатската криза. Екстремните горештини, пожарите и сушите не се повеќе само предупредување за иднината, туку директно влијаат врз здравјето на луѓето, земјоделството, енергетиката, транспортот и економијата.
Токму затоа извршниот секретар на Рамковната конвенција на Обединетите нации за климатски промени, Симон Стил, од Европскиот парламент побара Европа да не забавува, туку дополнително да го засили преминот кон чиста енергија.
„Европското лето беше жешко до пекол. Ова е цената на глобалната зависност од фосилните горива која сега доаѓа до нашиот праг“, порача Стил пред европските пратеници.
Според него, доколку човештвото не го намали загадувањето од фосилните горива, последиците од овогодишните горештини, пожари и суши би можеле да изгледаат само како најава за многу потешка иднина.
„Ако човештвото не го намали загадувањето од фосилните горива што ја загреваат нашата планета, бруталните горештини, пожарите и сушите од ова лето ќе изгледаат благи во споредба со трајниот климатски кошмар што следува“, предупреди Стил.
Климатската криза веќе ја плаќа Европа
Последиците, според Стил, веќе се гледаат низ цела Европа. Екстремното време доведе до евакуации, прекини во работењето на електроцентрали, проблеми со транспортните коридори и големи загуби во земјоделството.
„Гледавме масовни евакуации. Електроцентрали беа затворани. Трговските рути беа блокирани. Уништени се земјоделски култури, приносите се намалуваат, а цените на храната растат – и се очекува дополнително да растат“, рече Стил.
Цената не се мери само во изгубени производи и поскапа храна. Според податоците што ги презентираше, во Европа годинава има и десетици илјади дополнителни смртни случаи поврзани со високите температури. Во Германија се пријавени околу 14.000 смртни случаи поврзани со жештините, додека во Шпанија бројката достигна 5.232 – највисока од 2015 година.
Климатските ризици дополнително го погодуваат и пазарот на осигурување. Сè повеќе домови и имоти во подрачја изложени на екстремни временски настани стануваат поскапи за осигурување, а во некои случаи осигурителните компании целосно одбиваат да ги покријат ризичните подрачја.
„Катастрофите ги зголемуваат премиите за осигурување. Некои имоти веќе стануваат целосно неосигурливи“, предупреди Стил.
Климатската акција не е трошок, туку економска заштита
Една од главните пораки на Стил до европските политичари е дека климатската политика не треба да се гледа како пречка за економскиот раст. Напротив, тој предупреди дека неактивноста станува сè поскапа.
Според проценка што ја цитираше, екстремните временски услови ова лето би можеле да ја чинат Европа околу 180 милијарди евра преку изгубена продуктивност и нарушувања во снабдувањето со храна, енергија и транспорт.
Тоа, според проценката, е еквивалентно на околу еден процент од европскиот БДП – приближно колку што се очекува да порасне економијата на Европската Унија.
Затоа Стил ја поврза климатската политика со темите што директно ги засегаат граѓаните: цените, работните места, здравјето, безбедноста и енергетската независност.
„Да бидете благи во климатската акција значи да бидете благи и кон инфлацијата и трошоците за живот, кон суверенитетот и безбедноста, како и кон економскиот раст и работните места“, порача тој.
Неговата порака е дека климатските политики не се одвоена тема резервирана за еколошките агенди. „Климатската политика ги засега клучните грижи на гласачите, без разлика на нивната политика: здравјето на семејствата, безбедноста на заедниците и економската стабилност. Достапната храна и достапната вода. Работните места, трошоците на бизнисите и сметките на домаќинствата“, рече Стил.
„Чистата енергија е најсигурниот пат“
Одговорот што Стил го нуди е забрзана енергетска транзиција. Според него, инвестициите во обновливи извори не се само инструмент за намалување на емисиите, туку и начин Европа да ја намали зависноста од увоз на фосилни горива и да ја зајакне сопствената енергетска безбедност.
„Чистата енергија е најсигурниот пат за тоа да се постигне, евтино и безбедно“, порача извршниот секретар на ОН.
Обновливите извори веќе обезбедуваат околу половина од производството на електрична енергија во Европа, според податоците што ги посочи Стил. Тој нагласи и дека соларната енергија носи директни економски ефекти, особено преку намалување на потребата од увоз на гас.
Во исто време, Европа има и економски интерес да ја задржи позицијата во развојот на чистите технологии. Стил оцени дека континентот веќе има силна позиција во секторот и дека транзицијата може да отвори нови работни места и инвестиции.
Следниот тест е климатскиот самит во Турција
Погледот сега е насочен и кон следната голема глобална климатска конференција – COP31, која ќе се одржи во Анталија, Турција, од 9 до 20 ноември 2026 година.
Стил побара Европската Унија активно да придонесе кон успехот на преговорите и на самитот да пристигне со јасни цели, но и со подготвеност за компромиси.
„Ниту еден COP не може преку ноќ да ја реши климатската криза, но секој самит ги придвижува глобалните напори напред – надградувајќи го постигнатото и отворајќи го патот кон следниот чекор“, порача тој.
Една од целите што ќе биде во фокусот е до 2035 година електричната енергија да покрива 35 отсто од глобалната финална побарувачка за енергија. Европа, според Стил, има добра почетна позиција: приближно секој четврти нов автомобил продаден на европскиот пазар веќе е електричен, додека производството и употребата на батерии забрзано растат.
Но, агендата не завршува со соларните панели и електричните автомобили. Стил ги издвојува и намалувањето на емисиите на метан, отпадот од храна, енергетската и прехранбената безбедност, како и подготовката на градовите за сè поекстремни климатски услови.
Пораката од ОН е директна: климатската криза веќе не е далечен ризик за идните генерации. Таа е економски, здравствен и безбедносен проблем што Европа веќе го плаќа – а изборот на енергетскиот модел ќе одреди колку ќе биде висока сметката во годините што следуваат.
