Зависноста на Европската Унија од руските енергенси е значително намалена, особено кога станува збор за природниот гас, оценува Бен Меквилијамс, експерт за енергетика од бриселскиот тинк-тенк „Бројгел“.

Од почетокот на руската инвазија врз Украина, ЕУ го намали увозот на руски гас за три четвртини. Од почетокот на следната година треба да стапи во сила забраната за увоз на руски течен природен гас (ЛНГ), а од есента забраната треба да се прошири и на гасот што пристигнува преку гасоводи.

Сепак, енергетските врски меѓу ЕУ и Русија не се прекинати. Според извештајот „Русија: следење на фосилните горива“ на финскиот истражувачки центар ЦРЕА, 27-те земји членки на Унијата потрошиле околу 238 милијарди евра за руски јаглен, нафта и гас. Шведската европратеничка Хана Једин од Левичарската партија предупредува дека Москва ги користи овие приходи за финансирање на нападите со ракети и дронови врз украинското население.

Увозот на руска нафта останува проблем

Европската комисија на почетокот на годината најави план за прекин на увозот на руска нафта, но досега не го претстави.

„Каде е ветениот закон? Каде е вашата храброст да им послужите како пример на другите?“, праша Једин во Европскиот парламент.

Унгарија и Словачка и понатаму зависат од руската нафта што пристигнува преку нафтоводот „Дружба“. Таквата зависност не може да се отстрани преку ноќ, но уделот на руската нафта во вкупниот увоз на ЕУ е значително намален.

Американската политика отвора нови прашања

Дополнителни дилеми предизвикува и политиката на американската администрација кон Русија. Вашингтон најпрво постигна договор со Русија за набавка на дизел, а потоа претседателот Доналд Трамп привремено ги суспендираше санкциите против руската држава непосредно пред тие да стапат во сила.

„Би било лудост повторно да купуваме енергенси од Русија“, коментира Меквилијамс од „Бројгел“.

Според него, политиката на Трамп кон Москва не треба да ја менува европската стратегија. Сличен став има и мнозинството европратеници.

Социјалдемократот Јенс Гајер предупредува дека зависноста од држава што води војна мора што поскоро да се прекине.

Нуклеарната енергија – занемарената зависност од Русија

Еден аспект на европската енергетска зависност поретко се споменува: нуклеарната енергија.

Според податоците на Европската заедница за атомска енергија (Еуратом), количината ураниум што ЕУ ја увезува од Русија со години останува речиси непроменета. Во меѓувреме, руската државна корпорација „Росатом“, која меѓу другото се занимава со збогатување ураниум, го прошири своето работење во Европската Унија.

Во пет земји членки на ЕУ работат нуклеарни реактори со руски дизајн. За нив наскоро треба да се произведуваат горивни елементи во германскиот град Линген, во рамките на француско-руското партнерство меѓу компаниите „Фраматом“ и „Росатом“.

Меквилијамс смета дека ова е слепа точка на европската енергетска политика.

„Од финансиска гледна точка, овие суми не се особено големи. За руската воена машинерија многу поважни се нафтата и гасот. Но, проблемот со ураниумот е стратешката зависност од Русија“, оценува тој.

Диверзификацијата бара време

И покрај најавите на ЕУ, зависноста од руско нуклеарно гориво засега малку се променила. Една од причините е отпорот во Франција.

Францускиот европратеник од либералната група „Обнови ја Европа“, Паскал Канфен, предупредува дека технички е многу посложено да се прекине зависноста од руски ураниум отколку од руска нафта или гас.

Во снабдувањето со гас, пак, изворите веќе се поразновидни, бидејќи ЕУ набавува гас и од Канада, Казахстан и Австралија. Тоа е значителна промена во однос на почетокот на 2022 година, пред руската инвазија врз Украина, кога дури половина од увезениот гас во Унијата доаѓал од Русија.

Таквата нерамнотежа, која ѝ овозможи на Москва да ја користи енергијата како средство за политички притисок, не смее да се повтори, смета Канфен.

Според него, еден од клучните приоритети на ЕУ треба да биде поголемото потпирање на електричната енергија, која во сè поголем обем се произведува од обновливи извори.

Но, и оваа стратегија носи нов ризик. Канфен предупредува дека Европа мора да внимава да не ја замени зависноста од руските енергенси со прекумерна зависност од Кина во производството на соларни панели и ветерни турбини. Европскиот предизвик, значи, не е само да го намали увозот од Русија, туку да изгради енергетски систем што ќе биде поразновиден и помалку изложен на политички притисоци од надворешни сили.