Сомнителниот дрон крај украинскиот авион и претходниот заговор со запаливи пакети покажуваат препознатлив модел: удари врз европската логистика, негирање на одговорноста и постојано дејствување под прагот што би предизвикал директен одговор од НАТО.
Сомнителниот дрон пронајден во близина на украински товарен авион на аеродромот Лајпциг/Хале може да биде изолиран безбедносен инцидент. Може да биде и уште една операција во хибридната војна што Русија ја води против Европа. Германската истрага допрва треба да утврди кој управувал со леталото, од каде било лансирано и дали украинскиот авион бил неговата вистинска цел.
Но локацијата, изборот на можната цел и претходните настани на истиот аеродром го прават случајот премногу сериозен за да биде разгледуван само како нарушување на воздушниот сообраќај.
Дрон со сомнителен товар крај украински „Антонов“
Во текот на ноќта германските власти привремено го прекинаа работењето на аеродромот Лајпциг/Хале откако бил забележан летечки објект, а во близина на пистата потоа бил пронајден и сомнителен предмет.
Според информации од германски безбедносни извори, станувало збор за дрон на кој биле прикачени непозната материја и детонатор. Поради сомнеж дека може да биде експлозивна направа, на местото бил испратен специјализиран тим со робот за нејзино испитување и деактивирање.
Дронот бил пронајден во непосредна близина на украински товарен авион од типот „Антонов“. НАТО го потврди присуството на дронот крај авионот, но засега нема официјална потврда дека украинското летало било негова конкретна цел. Нема ниту доказ објавен во јавноста што го поврзува инцидентот со Русија.
Германската полиција го истражува случајот како можно политички мотивирано дело и не ја исклучува саботажата. Лицето што управувало со дронот сè уште не е идентификувано.
Истиот аеродром веќе беше дел од руски заговор
Лајпциг/Хале не е случаен аеродром. Тој е еден од најголемите европски центри за воздушен товар и важна точка во мрежата преку која се движат стоки, опрема и логистичка поддршка кон Источна Европа и Украина.
Во јули 2024 година, во логистичкиот центар на DHL на истиот аеродром се запали пакет со скриена запалива направа. Пакетот требало да биде натоварен во товарен авион, но летот доцнел. Направата се активирала на земја, само неколку минути по времето кога авионот првично требало да полета.
Ако летот тргнел навреме, пожарот можел да избувне во воздух и да предизвика катастрофа.
Слични пакети предизвикаа пожари во логистички центар во Бирмингем и во товарно возило во Полска. Европската истрага идентификуваше повеќе од 20 осомничени, додека пет лица беа обвинети во Литванија за тероризам.
Истражителите веруваат дека мрежата била организирана од руското воено разузнавање ГРУ и дека испраќањето на направите можеби претставувало тест за внесување експлозивни пакети во товарни авиони што патуваат кон Северна Америка. Москва ги негира обвинувањата.
Новиот дрон затоа не се појавува во безбедносен вакуум. Тој е пронајден на место што веќе било дел од операција поврзана со руските служби, повторно во близина на воздушниот товарен транспорт и овојпат крај украински авион.
Тоа не е доказ дека зад двата случаи стои ист нарачател. Но е доволна причина германските власти сериозно да ја истражат таа можност.
Војна без јасна граница меѓу мирот и конфликтот
На Запад ваквиот руски пристап често се нарекува „Герасимова доктрина“, според началникот на рускиот Генералштаб, Валериј Герасимов. Сепак, тоа не е официјално именувана руска воена доктрина, туку западен обид да се опише начинот на кој Москва ги комбинира воените и невоените средства.
Во руското стратешко размислување, границата меѓу мирот и војната не мора да биде јасна линија.
Во една иста кампања можат да се користат воена сила, разузнавачки операции, саботажи, кибернапади, дезинформации, политичко влијание, економски притисок и закани со ескалација. Целта е противникот постојано да биде под притисок, но да нема доволно јасен повод за отворен воен одговор.
Овој модел се потпира врз неколку принципи:
операцијата треба да може да биде негирана;
нападите често се изведуваат преку посредници и локално регрутирани лица;
цел се ранливи цивилни објекти што имаат и стратешко значење;
секој поединечен инцидент треба да изгледа премал за колективен воен одговор;
вистинскиот ефект се создава со акумулација на страв, трошоци и несигурност.
НАТО ги наведува саботажите, кибероперациите, политичкото мешање, економскиот притисок и заканувачката воена реторика како дел од современите руски хибридни стратегии.
Во таков контекст, целта на еден дрон во Лајпциг не мора да биде само уништување авион. Цел може да биде затворање на аеродромот, зголемување на безбедносните трошоци, нарушување на транспортот и испраќање порака дека украинската логистика не е безбедна ниту длабоко во Германија.
Зошто Русија би го провоцирала НАТО токму сега?
На прв поглед изгледа нелогично Русија да ризикува судир со многу помоќна воена алијанса додека веќе води исцрпувачка војна во Украина.
Но Москва веројатно не се обидува да предизвика директна војна со НАТО. Таа се обидува да утврди колку далеку може да оди без да предизвика таква војна.
Моментот на украинското боиште е особено важен. Руското копнено напредување е забавено, додека големите украински градови на исток не се пред непосреден пад. Москва затоа се потпира врз масовни напади со дронови и балистички ракети за да ја уништува украинската логистика и да ја исцрпува противвоздушната одбрана.
Во последниот голем напад врз Киев и околината Русија употреби 115 дронови, 24 балистички и четири крстосувачки ракети. Украина собори најголем дел од дроновите, но не успеа да пресретне ниту една балистичка ракета поради недостиг од ракети за системите „Патриот“. Загинаа најмалку 17 луѓе, а беа погодени магацини, производствени објекти и железничка инфраструктура.
Истовремено, Украина ги засилува нападите врз руските логистички центри, енергетската инфраструктура и капацитетите поврзани со производството на оружје. Војната сè повеќе станува натпревар во тоа која страна подолго ќе ги одржи снабдувањето, производството и воздушната одбрана.
Во таква ситуација, европските транспортни јазли стануваат продолжение на боиштето. Ако Москва не може целосно да ја прекине западната помош со дипломатски притисок или со напади во Украина, следниот чекор е да ги зголеми ризикот и цената на нејзиниот транспорт низ Европа.
Што може да добие Кремљ?
Од руска перспектива, операциите на територијата на НАТО можат да имаат неколку цели.
Првата е да се испита колку добро Алијансата ги штити аеродромите, пристаништата, железничките линии и другите точки низ кои се снабдува Украина.
Втората е да се заплашат цивилните компании што учествуваат во синџирите за транспорт и снабдување.
Третата е политичка. Европските влади се принудуваат да трошат повеќе ресурси за домашна безбедност и да одговараат на прашањето дали поддршката за Украина ја внесува војната на нивна територија.
Четвртата е тестирање на западните црвени линии. Ако секој откриен напад заврши како изолиран полициски предмет, Москва може да заклучи дека има простор за следната и нешто поопасна операција.
Дали Русија се однесува ирационално?
Не во класичната смисла. Однесувањето е екстремно ризично, но има препознатлива стратешка логика.
Кремљ проценува дека НАТО сака да избегне директна војна барем толку колку што ја избегнува и Русија. Токму таа меѓусебна воздржаност создава простор за дејствување во „сивата зона“: доволно агресивно за да се предизвика штета, но доволно прикриено за да се избегне членот 5.
Русија не мора да биде сигурна дека Западот никогаш нема да возврати. Доволно е да верува дека сојузниците ќе се расправаат околу доказите, авторството и пропорционалноста на одговорот.
Но рационалната намера не гарантира рационален исход.
Секоја нова операција носи ризик од човечки жртви, погрешна процена или откривање докази што директно ќе ја поврзат со руската држава. Запалив пакет во товарен авион или експлозивен дрон крај писта може да собори летало и да убие десетици луѓе. Во таков случај, политичкиот простор на НАТО за воздржан одговор нагло би се намалил.
Најголемата опасност не е дека Русија веќе решила да започне отворена војна со НАТО. Опасноста е дека Кремљ, охрабрен од отсуството на сериозни последици, ќе продолжи да ја поместува границата додека еден напад не произведе последици што веќе нема да можат да се третираат како изолиран инцидент.
Лајпциг можеби не е почеток на војна меѓу Русија и НАТО. Но може да биде дел од војна што веќе се води – тивко, преку посредници, без униформи и секогаш еден чекор под границата на отворениот судир.
