Но додека студентите ја слават изборната победа, европските и американските аналитичари предупредуваат дека најтешката битка допрва почнува. Едно е да се победи власта на избори, а сосема друго да се промени системот што со години ги обликувал институциите, медиумите, правосудството и безбедносните структури.
Според прелиминарните резултати на Републичката изборна комисија, Студентската листа освоила 52,71 процент од гласовите и 140 од вкупно 250 пратенички места, додека листата предводена од Вучиќ добила 39,17 проценти и 104 мандати.
Ова мнозинство им овозможува на студентите да формираат влада, но не им гарантира дека ќе можат лесно да ги спроведат реформите што ги ветуваат.
Победата беше полесниот дел, сега почнува битката за институциите
Јерн Флек, директор во Европскиот центар на Атлантскиот совет, оценува дека студентскиот успех претставува значајна победа на демократските принципи, особено поради условите во кои се одвивала политичката борба.
Но според него, движењето што успеа да мобилизира голем дел од српското општество сега мора да се трансформира во функционална политичка власт.
Студентите ќе треба да воспостават јасно раководство, да изберат министри, да дефинираат економски и политички приоритети и да покажат дека можат да управуваат со државата.
Токму тука се крие првиот сериозен предизвик. Децентрализираното движење, кое својата сила ја црпеше од масовната граѓанска поддршка, сега ќе мора да донесува тешки одлуки, да презема одговорност и да прави компромиси.
Поранешниот американски амбасадор во Белград, Кристофер Хил, смета дека новата власт ќе се соочи со двојна задача: да ги зачува економските достигнувања на Србија и истовремено да ги обнови политичките институции и демократскиот живот.
Вучиќ заминува од власта, но неговото влијание останува
Најсериозното предупредување доаѓа од Европскиот совет за надворешни односи (ECFR).
Аналитичарката Енгјелуше Морина оценува дека новата влада ќе наследи држава чии институции се длабоко обликувани од долгогодишното владеење на Вучиќ.
Тоа се однесува на политичкото влијание врз медиумите, правосудството и безбедносните структури, но и на воспоставените односи со Русија, Кина и Европската Унија.
Промената на парламентарното мнозинство нема автоматски да значи и промена на начинот на функционирање на институциите.
Дополнително, Српската напредна партија останува голема парламентарна сила со повеќе од сто пратеници. Тоа значи дека и по изборниот пораз ќе има значителни можности за политичко влијание и спротивставување на реформите.
За студентското движење, вистинскиот тест ќе биде дали ќе успее да воспостави независно правосудство, професионална јавна администрација, слободни медиуми и систем во кој државните институции нема да зависат од политичката припадност.
Европската Унија нема да биде лесен сојузник
Победата на студентите отвора нова можност за подобрување на односите меѓу Белград и Брисел, но аналитичарите предупредуваат дека европската интеграција нема автоматски да се забрза.
Морина смета дека Европската Унија треба да понуди финансиска и експертска поддршка за реформи во правосудството, борбата против корупцијата, изборните правила и медиумските слободи.
Но таа предупредува дека Брисел треба да избегне прерано наметнување политички барања, бидејќи тоа би можело да ги поттикне тврдењата дека студентската победа е резултат на странско мешање.
Истовремено, новата власт ќе мора да одговори на долгогодишните барања на Европската Унија за усогласување на надворешната политика и нормализација на односите со Косово.
Токму тие прашања би можеле да станат едни од најчувствителните за новото раководство.
Русија, Кина и Косово остануваат тешки прашања
Иако Студентската листа ја победи власта на Вучиќ, тоа не значи дека Србија веднаш ќе ја промени својата надворешнополитичка ориентација.
Според анализите на Атлантскиот совет, студентското движење досега не најавило воведување санкции против Русија, а соработката со Кина би можела да продолжи, иако со поголем акцент на транспарентноста на инвестициите и почитувањето на законите.
Прашањето за Косово останува особено сложено.
Студентската листа го задржува ставот дека Косово е дел од Србија, што укажува дека смената на власта нема нужно да донесе суштински пресврт во политиката на Белград кон Приштина.
Сепак, аналитичарите сметаат дека помалку конфронтирачки пристап би можел да создаде услови за обновување на дијалогот.
Слична неизвесност постои и во односите со Босна и Херцеговина и Црна Гора, каде што влијанието на досегашната српска власт беше значајно.
Најголемиот предизвик: Да не се создаде нов Вучиќ
Изборниот резултат покажа дека дури и долготрајна политичка доминација може да биде прекината преку избори. Но дали тоа ќе означи и суштинска демократизација на Србија, ќе зависи од потезите на новата власт.
Студентското движење доби силен мандат за промени, но со него доаѓаат и големи очекувања.
Граѓаните што бараа одговорност, независни институции и крај на политичките притисоци сега ќе очекуваат конкретни резултати, а не само нови лица на старите функции.
За аналитичарите на Атлантскиот совет и ECFR, клучниот показател за успехот на политичката транзиција нема да биде само формирањето нова влада, туку способноста да се ограничат партиското влијание, корупцијата и злоупотребата на институциите.
По четиринаесет години доминација на Вучиќ, Србија доби можност за политичка промена. Дали тоа ќе биде и почеток на нов систем или само смена на оние што управуваат со постојниот, ќе покажат реформите што следуваат.
