Студентите што ќе внесат или консумираат алкохол во државен студентски дом би можеле да бидат исклучени и да добијат забрана повторно да конкурираат за сместување во период до пет години.

Таква можност предвидуваат новите дисциплински правила за сместување и престој во студентските домови, според информациите објавени од „Рацин“. Покрај алкохолот, како најтешки повреди се наведуваат поседувањето или употребата на дрога, физичкото насилство, намерното уништување имот и други сериозни нарушувања на редот.

Намерата да се обезбедат безбедни услови за живеење е оправдана. Сепак, новите правила отвораат важно прашање: дали секој прекршок од оваа листа навистина заслужува санкција што може да му го одземе домот на студент во текот на речиси целото студирање?

Алкохолот не е исто што и насилството

Физичкото насилство, заканите, уништувањето имот или однесувањето со кое се загрозуваат другите станари бараат јасна и ефикасна реакција. Но, самото поседување алкохол во студентска соба не мора автоматски да значи дека некој ја загрозил безбедноста или мирот во домот.

Изедначувањето на сите овие постапки во категорија на најтешки прекршоци ризикува да создаде дисциплински систем во кој не се оценува конкретната штета, туку само фактот дека некое правило било прекршено.

Постои значителна разлика меѓу студент кој чува неколку пива во фрижидерот и лице кое во алкохолизирана состојба предизвикува насилство, малтретира други станари или уништува заеднички имот.

Правичен систем мора да ја препознае таа разлика.

Губењето на домот може да значи и крај на студирањето

Студентскиот дом не е хотелска привилегија, туку дел од системот што треба да овозможи пристап до високо образование.

За студентите од семејства со пониски приходи, од руралните средини и од градовите без универзитети, губењето на сместувањето може да значи дека повеќе немаат финансиски услови да продолжат да студираат.

Затоа забраната за конкурирање во период до пет години не е само дисциплинска мерка. Во практика, таа може да стане социјална и образовна казна со долгорочни последици.

Особено е проблематично доколку и прв прекршок, без насилство, без причинета штета и без загрозување на другите, може да резултира со најстрога санкција.

Кој ќе одлучува и според кои критериуми?

Според објавените информации, за дисциплинските прекршоци ќе одлучуваат комисии, а покрај исклучувањето се предвидени и поблаги мерки: опомена, јавна опомена и привремено исклучување. Санкцијата би требало да зависи од тежината на прекршокот и од одлуката на надлежната комисија.

Токму затоа е неопходно критериумите да бидат јасни и достапни за студентите.

Треба да се знае дали постои право на жалба, како се утврдува фактичката состојба, кој може да влезе во студентска соба, дали студентот има право да биде сослушан и под кои околности се изрекува повеќегодишна забрана.

Без транспарентна постапка, широките овластувања на дисциплинските комисии може да доведат до селективно казнување, различен третман во различни домови и простор за злоупотреби.

На студентските домови им треба ред, но и достоинствени услови

Дисциплината не смее да биде замена за системско решавање на проблемите во студентското домување.

Државата има обврска да обезбеди безбедни домови, но и пристојни соби, функционални санитарни јазли, греење, топла вода, интернет, чистота, приватност и механизми преку кои студентите ќе можат да пријават насилство или малтретирање.

Построгите казни сами по себе нема да создадат подобри услови доколку управите немаат доверба кај станарите, доколку правилата се применуваат селективно или доколку студентите не се вклучени во одлуките што директно го уредуваат нивниот секојдневен живот.

Студентите се полнолетни граѓани, не деца под надзор

Најголемиот проблем со ваквиот пристап е неговиот патернализам.

Најголем дел од студентите се полнолетни луѓе кои имаат право да гласаат, да работат, да склучуваат договори и да донесуваат одлуки за сопствениот живот. Од нив со право се очекува да ги почитуваат мирот, безбедноста и правата на останатите станари.

Но, тоа не значи дека институциите треба да го контролираат секој аспект од нивниот приватен живот или да воведуваат драконски последици за однесување што само по себе не предизвикало штета.

Модерен дисциплински систем треба да се темели на превенција, пропорционални санкции, право на одбрана и заштита на заедницата, а не на демонстративно казнување.

Редот во студентските домови е неопходен. Но, ред без правичност лесно може да се претвори во репресија.