Според најновата проценка на Евростат, годишната инфлација во еврозоната во октомври достигнала 4 проценти, наспроти 3,8 проценти во септември. Енергијата е главниот двигател на поскапувањата, со годишен раст на цените од дури 20,8 проценти. Во Литванија инфлацијата достигнала 6,1 процент, во Бугарија 6 проценти, додека Грција и Италија бележат по 5,6 проценти. Eurostat

Но во Македонија, според последните објавени податоци на Државниот завод за статистика, инфлацијата во септември во однос на август изнесува 0 проценти.

На прв поглед, тоа изгледа како македонската економија да е изолирана од ценовните притисоци што повторно ја погодуваат Европа. Меѓутоа, истиот статистички извештај открива дека во септември 2026 година трошоците на животот биле за 2,7 проценти повисоки отколку во септември минатата година.

Значи, инфлацијата не исчезнала. Таа едноставно се прикажува низ различни временски споредби.

Нула проценти инфлација, но храната повторно поскапела

Во септември, според ДЗС, цените на храната и безалкохолните пијалаци се зголемиле за 0,5 проценти во однос на август. Покуќнината и опремата за домаќинствата поскапеле за 1,3 проценти, образовните услуги за 0,4 проценти, а трошоците за домување и енергија за 0,2 проценти.

Истовремено, транспортот поевтинил за 3,4 проценти, а рекреацијата, спортот и културата за 3,7 проценти. Токму ваквите намалувања го неутрализирале растот на цените во другите категории, па вкупниот месечен индекс останал непроменет. Државен завод за статистика – Дома

За просечното домаќинство, сепак, статистичкиот просек не мора да биде еднаков на личната инфлација. Семејство што најголемиот дел од приходот го троши на храна, сметки и основни потреби може да почувствува посилен ценовен притисок од оној што го покажува вкупниот индекс.

Оттука се отвора прашањето: дали во јавната комуникација е доволно да се истакне дека инфлацијата е нула проценти, без подеднакво видливо да се прикаже и годишниот раст на трошоците на животот?

Зошто Европа мери раст, а Македонија изгледа како да мирува?

Постојат три важни разлики што мора да се земат предвид.

Првата е временската. Евростат веќе објави прелиминарни податоци за октомври, додека последните официјални македонски податоци се однесуваат на септември. Податоците за октомври ДЗС треба да ги објави на 9 ноември. Тоа значи дека во моментов не може да се знае дали октомврискиот европски инфлациски бран веќе се одразил и врз македонскиот индекс. Eurostat+1

Втората разлика е во тоа што Евростат во главната вест ја истакнува годишната инфлација, додека на насловната страница на македонскиот Завод е истакната месечната промена. Дополнително, европските споредби се засноваат на хармонизираниот индекс на потрошувачки цени, а домашното соопштение на националниот индекс на трошоците на животот. Тоа се сродни, но не целосно идентични показатели. webgate.ec.europa.eu+1

Третата разлика е во структурата на потрошувачката и начинот на кој меѓународните поскапувања се пренесуваат врз домашните цени.

Македонија не е изолирана од европскиот пазар. Поскапувањето на енергијата, транспортот и увозните производи создава ризик од дополнителен ценовен притисок. Но тоа не значи дека секое европско поскапување автоматски и во истиот месец ќе се преслика во македонските продавници.

Токму затоа податокот дека енергијата во еврозоната поскапела за 20,8 проценти на годишно ниво заслужува посебно внимание и во Македонија. Прашањето не е само колкава е инфлацијата денес, туку колку долго домашните цени можат да останат отпорни на новите европски притисоци.

Статистиката не е погрешна, но дали е доволно јасна?

Во септември годишната инфлација во Европската Унија изнесувала 3,8 проценти, додека во Македонија, според националниот индекс, достигнала 2,7 проценти. Двата показатели не се методолошки целосно усогласени, но покажуваат дека и во Македонија постои раст на трошоците на животот. Eurostat+1

Овде не станува збор за доказ дека статистиката прикрива податоци. Годишниот раст е објавен во официјалното соопштение. Прашањето е зошто граѓаните најпрво ја гледаат месечната нула, а податокот за годишното поскапување не добива подеднаква видливост.

За граѓанинот што секојдневно купува храна и плаќа сметки, разликата меѓу месечната и годишната инфлација не е само статистичка категорија. Таа е разлика меѓу впечатокот дека цените престанале да растат и фактот дека животот и понатаму е поскап отколку пред една година.

Најголемиот тест за домашната економија допрва следува. Доколку растот на европските цени на енергијата продолжи, ќе биде важно да се следи дали и со какво временско задоцнување ќе се пренесе на македонскиот пазар.