Светскиот ден на градовите во 2026 година става директен фокус на правото на соодветен дом за секој човек, порачуваат Обединетите нации од централната манифестација во кинескиот град Фуџоу. Во фокусот на годинешната тема, урбаната регенерација не смее да претставува само естетика или простор за градежен профит, туку механизам за обезбедување безбеден, достапен и климатски отпорен простор за живеење. Правото на дом е основно човеково право, но пазарната стихија сè почесто го претвора во недостижна привилегија.
Генералното собрание на ОН официјално го воспостави овој ден со резолуцијата A/RES/68/239 во декември 2013 година, по што првото одбележување се одржа во Шангај во 2014 година. Самата идеја потекнува од Шангајската декларација усвоена на светската изложба Експо 2010 под слоганот „Подобар град, подобар живот“. Она што пред повеќе од една деценија започна како декларативна желба за одржливост, денес прераснува во итен повик за социјална еднаквост. УН-Хабитат преку програмата „Урбан октомври“ постојано предупредува дека градовите не можат да напредуваат доколку основните социјални потреби останат подредени на комерцијалните интереси.
Според проценките на меѓународните урбанистички тела и агенциите на ОН, преку една милијарда луѓе во светот денес живеат во неформални населби со несоодветни услови, додека процентот на урбано население што нема пристап до достапен дом забрзано расте. Пазарот на недвижности во големите урбани центри создаде длабок социјален јаз. Кириите и цените на становите растат далеку побрзо од реалните плати. Додека станбени фондови стојат празни како финансиски инвестиции, семејства со просечни примања, млади луѓе и ранливи групи се принудени да трошат повеќе од половина од своите месечни приходи само за да го покријат основниот покрив над глава.
Македонскиот урбан простор ја отсликува истата агресивна тенденција. Главниот град со години функционира како полигон за инвеститорски урбанизам, каде што деталните урбанистички планови го фаворизираат профитот пред хуманото живеење. Бројот на нови станови постојано расте, а истовремено достапноста до социјални или поволни домови за млади парови и работници е речиси непостоечка. Јавните површини и зеленилото се жртвуваат за нови бетонски блокови, што доведува до екстремно загадување на воздухот во зимските месеци и создавање топлински острови во лето. Без системска јавна интервенција, контрола врз дивоградбите и воведување прогресивни станбени политики, правото на квалитетен урбан живот останува недостапно за мнозинството граѓани.
