Денес во Скопје се одржува седмото издание на Скопје Прајд, под мотото „Сите нека знаат“ – порака која оваа година звучи помалку како слоган, а повеќе како одговор на тишината, стравот и постојаната потреба ЛГБТИК+ луѓето да го докажуваат своето право на постоење во јавниот простор.
Собирот на учесниците започнува во 18 часот кај Фонтаната „Лотосов цвет“ во Градскиот парк, а протестниот марш стартува во 19 часот. Поворката ќе се движи по булеварот Илинден, улицата Рузвелтова, булеварите Партизански одреди и ВМРО, како и по улицата Димитрије Чуповски, со завршница во Жена парк – Борец.
Годинашниот Прајд не доаѓа само како шарена поворка низ градот. Доаѓа како потсетник дека еднаквоста не се мери со декларации, туку со тоа колку луѓето можат да се движат, да зборуваат, да љубат и да бидат видени без страв.
Затоа мотото „Сите нека знаат“ ја носи суштината на Парадата: видливоста не е провокација, туку право.
Прајдот како протест, не само како настан
Организаторите нагласуваат дека Парадата на гордоста и годинава има протестен карактер. Таа е марш за човекови права, еднаквост и достоинствен живот на ЛГБТИК+ луѓето во Македонија. Во услови на зголемени општествени и политички тензии, говор на омраза и обиди различноста да се претстави како закана, Прајдот повторно го отвора прашањето: кој има право на градот?
Скопје Прајд токму затоа е повеќе од еднодневен настан. Тој е јавен тест за тоа колку едно општество е подготвено да ги види своите граѓани надвор од стереотипите, предрасудите и удобните молчења. Маршот низ центарот на градот не е само движење од една точка до друга, туку симболично враќање на јавниот простор на сите оние кои предолго биле туркани на маргините.
„Сите нека знаат“ – порака против замолчувањето
Годинашното мото зборува директно: сите нека знаат дека ЛГБТИК+ луѓето постојат, живеат, работат, создаваат, гласаат, плаќаат даноци, сакаат и страдаат во истото општество како и сите други. Сите нека знаат дека правата не се посебна привилегија, туку минимум за достоинствен живот.
Во земја каде законската заштита од дискриминација постои, но секојдневниот живот често останува далеку од правната хартија, Прајдот станува простор каде се гледа јазот меѓу формалната еднаквост и реалната безбедност. Прашањето веќе не е само дали ЛГБТИК+ луѓето се препознаени во законите, туку дали се заштитени во училиштата, домовите, работните места, институциите и улиците.
Кој стои зад Скопје Прајд?
Скопје Прајд е организиран од Националната мрежа против хомофобија и трансфобија, неформална мрежа формирана во 2014 година, која обединува организации и групи што работат на унапредување на човековите права на ЛГБТИК+ луѓето во земјава.
Во поширокиот прајд-контекст значајно место има и „Викенд на гордоста – Скопје“, фестивал за квир уметност, култура и теорија, организиран од Коалиција Маргини, во партнерство со ЛГБТИ Центарот за поддршка. Коалиција Маргини е организација која од 2007 година работи со маргинализирани заедници, со фокус на ЛГБТИ луѓето, луѓето кои употребуваат дроги, сексуалните работници, луѓето кои живеат со ХИВ и маргинализираните жени. ЛГБТИ Центарот за поддршка, пак, е програма на Хелсиншкиот комитет за човекови права, отворена во 2012 година, посветена на зајакнување на ЛГБТИ заедницата и нејзино самозастапување.
Токму оваа поврзаност меѓу активизмот, културата и правната поддршка го прави Прајдот повеќе од марш. Тој е дел од подолга борба за видливост, институционална одговорност и промена на јавниот говор.
Квир културата како дел од борбата за видливост
Годинашниот „Викенд на гордоста – Скопје 2026“ беше отворен со групната изложба „Анархични тела: согласност да не се биде едно“, курирана од Славчо Димитров, во Музејот на современата уметност. Во изложбата учествуваат Дарко Алексовски, Ѓорѓи Десподов, Клелија Живковиќ, Христина Иваноска, Јован Јосифовски, Тереза Лазарев и Александра Петрушевска и Јане Чаловски.
Изложбата го поставува телото како простор на отпор, нестабилност и можност – не како нешто што мора да се вклопи во една форма, еден идентитет или една општествена норма. Во тој контекст, квир уметноста не е само културна програма околу Прајдот, туку уште еден начин да се зборува за телата кои општеството често сака да ги контролира, објасни или избрише.
Додека маршот го освојува градскиот простор, квир културата го освојува симболичкиот простор – музеите, сцените, театарот, филмот и јавната дебата. Заедно, тие поставуваат исто прашање: зошто некои тела сè уште мора да бараат дозвола за да бидат видливи?
Градот како место за сите
Денес Скопје ќе биде град во боите на еднаквоста, но и град кој ќе треба да покаже колку навистина ја разбира различноста. Парадата на гордоста не е настан што бара посебен третман, туку јавен потсетник дека човековите права не смеат да зависат од расположението на мнозинството.
Прајдот е важен затоа што сè уште има луѓе кои не можат без страв да кажат кои се. Важен е затоа што видливоста спасува од изолација. Важен е затоа што молчењето не е неутрално кога нечиј живот, безбедност и достоинство се доведуваат во прашање.
Под мотото „Сите нека знаат“, денешниот Скопје Прајд ја испраќа наједноставната, но и најсилната порака: еднаквоста не е туѓа агенда, туку мерка за тоа колку едно општество е навистина слободно.
