Над половина од населението во Македонија, односно точно 54 проценти, активно пуши цигари, покажува новото истражување на скопскиот институт „Аналитика“ за 2026 година. Земјата се наоѓа на самиот европски врв по потрошувачка на тутун, со стапка двојно повисока од просекот во Европската Унија. Додека тутунот директно голта сериозен дел од семејните буџети, измените на Законот за заштита од пушењето се закочени во собраниските комисии.
Студијата „Tobacco and Nicotine Products Survey: North Macedonia 2026“, изработена од тинк-тенкот „Аналитика“ од Скопје, открива дека секој втор возрасен граѓанин во државата конзумира тутун. Споредено со земјите од Европската Унија, каде според Светската здравствена организација процентот на пушачи се движи меѓу 20 и 25 отсто, Македонија бележи повеќе од двојно полош резултат.
Податоците на Евростат покажуваат дека во Европската Унија секојдневната употреба на тутун падна од 17,5 на 16,5 проценти. Спротивно на европскиот пад, балканските земји како Бугарија, Србија, Хрватска и Македонија одат во спротивна насока и одржуваат високо ниво на секојдневна потрошувачка.
Дневното пушење кај возрасната популација е најраспространето меѓу граѓаните на возраст од 50 до 64 години. Помладата популација меѓу 18 и 29 години бележи пониска стапка на секојдневна употреба, но истражувачите посочуваат дека таа група претставува најголем превентивен ризик затоа што навиката се создава уште во раната младост.
Ова го потврдуваат и наодите од меѓународната анкета за тутун кај младите (GYTS 2024), објавена во февруари 2026 година, според која 13,6 отсто од учениците на возраст од 13 до 15 години користат тутунски производи. Тоа е највисоко ниво регистрирано досега во овие истражувања кај македонските тинејџери.
Економските последици од високата потрошувачка на тутун се мерат директно на сметките на домаќинствата. Професорот Борче Треновски од Економскиот факултет во Скопје, кој учествуваше во изработката на студијата и ја презентираше во Варшава, посочува за „Дојче веле“ дека домаќинствата во кои има пушачи издвојуваат 48,2 отсто од својот месечен буџет за храна, наспроти 58,3 отсто кај семејствата каде што не се пуши. Разликата јасно укажува дека парите наменети за основни потреби директно се пренасочуваат кон купување цигари.
Здравствените експерти алармираат дека ваквите бројки носат директни фатални последици. Употребата на тутун е поврзана со повеќе од една третина од дијагностицираните случаи на рак на белите дробови и со низа кардиоваскуларни заболувања.
Пулмологот Зекирија Шахини посочува дека најмногу загрижува спуштањето на возрасната граница на заболените.
„Не станува збор за луѓе од 70 или 80 години, туку за голем број пациенти на возраст од 50 до 60 години, што се смета за средовечна возраст. Гледаме зголемување на смртните случаи кај помлади пациенти“, изјави Шахини за ТВ21.
И покрај црниот биланс на теренот, институционалниот одговор доцни. Предлог-законот за заштита од тутун сѐ уште се наоѓа пред собраниската Комисија за здравство и не стигнува до пленарна седница.
Иницијативата предвидува строга забрана за пушење во сите затворени јавни простори и работни места, како и прецизни правила за терасите во угостителските објекти. Законот за првпат треба формално да ги опфати електронските цигари, уредите со загревање тутун и другите нови производи со никотин, заедно со построги мерки против рекламирање на дигиталните мрежи.
