Четири децении по најтешката нуклеарна катастрофа во историјата, Чернобилска нуклеарна централа повторно е во фокусот на светската јавност, овојпат поради нова закана. Според Гринпис, постои реален ризик од колапс на внатрешната заштитна структура околу оштетениот реактор, што би можело да ослободи опасна радиоактивност во околината.
Што точно е загрозено?
По катастрофата од Чернобилска нуклеарна катастрофа во 1986 година, околу уништениот реактор беше изградена итна бетонско-челична обвивка, позната како „саркофаг“. Подоцна, во 2016 година, над неа беше поставена модерна заштитна купола, наречена „New Safe Confinement“, вредна околу 1,5 милијарди евра, со цел да спречи истекување на радијација. Но, денес токму таа структура е сериозно оштетена.
Украина обвинува дека оштетувањата се резултат на руски напад со дрон, кој ја погодил надворешната обвивка. Меѓународна агенција за атомска енергија потврди дека ударот ја ослабнал челичната конструкција, која повеќе не ја извршува целосно својата заштитна функција.
Иако не е регистрирано моментално истекување на радијација, експертите предупредуваат дека ситуацијата е далеку од стабилна.
„Катастрофално сценарио“
Најголемиот страв е можен колапс на внатрешната структура. Според експертите, во саркофагот се наоѓаат околу четири тони високо радиоактивна прашина, остатоци од нуклеарно гориво и огромни количини опасни материјали.
Доколку дојде до уривање, тие би можеле да се ослободат во атмосферата.
„Радиоактивните честички не познаваат граници“, предупредуваат експертите, потенцирајќи дека последиците би можеле да се почувствуваат и надвор од Украина.
Проценките покажуваат дека за санација на штетите се потребни околу 500 милиони евра. И покрај делумните поправки, целосната реконструкција сè уште не е реализирана, главно поради безбедносните ризици и тековниот конфликт. Ова значи дека заштитниот систем не функционира како што е првично замислен.
Глобален ризик, не само локален проблем
Чернобил останува симбол на нуклеарна катастрофа, но и потсетник дека ваквите ризици не се ограничени на една држава. Потенцијално ослободување на радијација би можело да има прекугранични последици, слично како и во 1986 година, кога беа погодени Белорусија, Русија и голем дел од Европа. Додека вниманието на светот е насочено кон воените конфликти, Чернобил претставува тивка, но потенцијално разорна закана.
Без итни и темелни поправки, ризикот од нова нуклеарна криза, иако од поинаков карактер, станува сè пореален. Прашањето не е дали, туку колку брзо ќе се реагира.
