По историскиот изборен пресврт во Унгарија, американскиот потпретседател Џеј Ди Венс се најде во фокусот на јавноста, откако директно ја поддржа кампањата на долгогодишниот премиер Виктор Орбан – само неколку дена пред неговиот убедлив пораз.
Во првата реакција по изборите, Венс јасно порача дека не чувствува одговорност за резултатот. „Не сум виновен што Орбан загуби“, изјави тој, додавајќи дека неговата посета била оправдана и дека Орбан останува „одличен лидер“ кој, според него, „се спротивставувал на бирократијата во Брисел“.
Сепак, политичката реалност во Унгарија драматично се промени. Опозицискиот лидер Петер Маѓар освои двотретинско мнозинство и сега има јасен пат кон формирање влада – со можност дури и да го менува уставот. Тој веќе најави дека би можел да стане премиер уште на почетокот на мај.
Судир околу странското влијание
Маѓар не го премолчи присуството на Венс во кампањата. Напротив, тој остро предупреди дека „ниедна странска сила не смее да се меша во унгарските избори“, испраќајќи сигнал дека новата власт ќе се обиде да се дистанцира од ваквите влијанија.
И покрај тоа, по изборите тоновите се смирија. Маѓар призна дека САД се „силен и важен партнер“ и остави отворена врата за соработка со администрацијата на Доналд Трамп, што укажува на прагматичен пристап кон надворешната политика.
Транзиција на власта и институционални тензии
Додека се подготвува транзицијата, Орбан ќе остане на функцијата како технички премиер сè додека новата влада не положи заклетва. Клучна улога во процесот има претседателот Тамаш Шуљок, кој треба да го свика парламентот и да предложи мандатар.
Но, и тука веќе има тензии. Маѓар го нарече Шуљок „марионета на Орбан“ и побара брзо формирање на новата власт, па дури и негова оставка – што дополнително ја нагласува длабоката политичка поделба во земјата.
Реформи, корупција и европски пари
Новата власт најавува агресивна агенда: борба против корупцијата, создавање специјални институции за враќање на државниот имот и приклучување кон европските механизми за надзор. Маѓар тврди дека Унгарија е „ограбена“ и дека милијарди евра исчезнале преку државни договори во времето на Орбан.
Еден од приоритетите ќе биде и деблокирање на околу 17 милијарди евра европски средства, замрзнати поради проблеми со владеењето на правото. Во таа насока, веќе има сигнали за подобрување на односите со Брисел, вклучително и комуникација со Урсула фон дер Лајен.
Нов медиумски курс?
Интересен пресврт доаѓа и во медиумската сфера. Маѓар откри дека како опозициски лидер немал пристап до државните медиуми, но ситуацијата се променила веднаш по изборите.
Сепак, тој одбил да се појави, сè додека не се обезбеди нивна целосна независност, најавувајќи модел сличен на BBC.
Изјавата на Венс, иако дефанзивна, отвора пошироко прашање: дали директната поддршка од американски политичари станува товар за европските сојузници?
Во случајот на Унгарија, одговорот барем засега изгледа јасен – гласачите одлучија поинаку. А новата власт, предводена од Маѓар, сега ќе има ретка можност да ја редефинира политичката и институционалната насока на земјата.
