Глобалната економија влегува во период на забавување и зголемена неизвесност, ова е клучната порака од најновиот извештај на Меѓународен монетарен фонд. Фондот ја намали прогнозата за економски раст во 2026 година на 3,1%, што е за 0,2 процентни поени помалку од јануарските очекувања. Иако ова на прв поглед не изгледа драматично, трендот укажува на постепено слабеење на глобалната економска динамика.
За споредба, во периодот 2024–2025 растот беше околу 3,4%, додека историскиот просек (2000–2019) изнесуваше 3,7%. Тоа значи дека светската економија веќе подолго време функционира под своите „нормални“ перформанси.
Инфлацијата повторно во фокус
Паралелно со забавувањето на растот, инфлацијата повторно станува сериозен предизвик. Според ММФ, глобалната инфлација ќе достигне 4,4% во 2026 година, пред да се намали на 3,7% во 2027. Овој тренд покажува дека ценовните притисоци не исчезнале, напротив, тие повторно се засилуваат, особено поради нестабилноста на енергетските пазари.
Еден од главните фактори зад ревидираните прогнози е геополитичката нестабилност, особено конфликтите кои влијаат врз снабдувањето со енергија. ММФ нагласува дека сегашната проекција се базира на „референтно сценарио“, односно претпоставка дека кризата ќе има ограничен временски и економски ефект и дека пазарите ќе се стабилизираат до средината на 2026 година.
Но, ова сценарио е далеку од сигурно.
Што ако ситуацијата се влоши?
Фондот разработува и понеповолни сценарија. Ако цените на енергијата продолжат да растат и кризата се продлабочи, глобалниот раст може да падне на 2,5% во 2026. Во уште потежок сценарио, растот би се намалил на околу 2%, додека инфлацијата би надминала 6%. Ова би значело комбинација од слаб раст и високи цени – сценарио што економистите го сметаат за особено ризично.
Иако глобалните бројки изгледаат релативно стабилни, нивното влијание не е рамномерно распределено.
ММФ предупредува дека земјите во развој, економиите зависни од увоз на енергенси и државите со структурни слабости ќе бидат најпогодени. За нив, прогнозите за раст се намалени повеќе отколку за развиените економии, што дополнително ја продлабочува глобалната економска нееднаквост.
Ризици што доаѓаат од повеќе страни
Покрај геополитиката, извештајот посочува и други потенцијални закани: ескалација на трговски конфликти, нестабилност во синџирите на снабдување (особено кај ретки минерали), преголеми очекувања од профитите на вештачката интелигенција и раст на јавниот долг и буџетските дефицити.
Дополнително, слабеењето на институциите – како независноста на централните банки – може да ја зголеми инфлацијата и да ја наруши довербата на пазарите.
Што препорачува ММФ?
Во вакви услови, Фондот препорачува внимателна и координирана политика централните банки да останат претпазливи и подготвени за брза реакција, фискалните мерки да бидат таргетирани и привремени, владите да ги зајакнат буџетите и да ги обноват финансиските резерви. Клучот, според ММФ, е комбинација од стабилност и флексибилност.
Иако глобалната економија не се соочува со непосреден колапс, јасно е дека влегува во период на зголемена ранливост. Растот се забавува, инфлацијата расте, а ризиците од геополитика до финансиски пазари стануваат сè поизразени. Прашањето не е дали ќе има турбуленции, туку колку длабоки ќе бидат и кој ќе ги почувствува најсилн
