Кина „склопува“ вештачко Сонце

Повеќе од половина од главниот реактор на кинеското „вештачко Сонце“ е склопен, но најважниот тест допрва следува: дали енергијата од нуклеарната фузија ќе може да се претвори во електрична енергија.

Според извештајот на кинеската државна телевизија Си-си-ти-ви, изградбата на експерименталниот уред БЕСТ во Хефеј треба да заврши до крајот на 2027 година.

Проектот има цел околу 2030 година да демонстрира производство на струја од фузија. Тоа е истражувачка цел, а завршувањето на конструкцијата само по себе не значи дека е решен проблемот со добивање употреблива енергија. Кинеската академија на науките го претставува БЕСТ како чекор кон практична примена на технологијата.

Називот „вештачко Сонце“ доаѓа од процесот што научниците се обидуваат да го искористат. Во Сонцето, лесни атомски јадра се спојуваат во потешки и ослободуваат енергија. На Земјата, фузиските уреди треба да создадат и одржуваат услови во кои таквите реакции можат контролирано да се одвиваат.

Во реактор од типот токамак, силни магнетни полиња ја задржуваат екстремно жешката плазма во вакуумска комора. Предизвикот е таа да остане стабилна доволно долго, а ослободената топлина да се преземе без да се наруши реакцијата и без опремата да претрпи неприфатливи оштетувања.

Кина веќе има искуство со претходниот експериментален уред ЕАСТ. Во јануари 2025 година тој одржа стабилна плазма во режим на високо задржување 1.066 секунди, односно речиси 18 минути. Според Кинеската академија на науките, тоа беше светски рекорд за тој режим на работа, надминувајќи го претходниот резултат од 403 секунди.

Но, долгото одржување на плазмата и снабдувањето на електричната мрежа се различни достигнувања. За практична електрана ќе треба да се покаже дека целиот систем може сигурно да работи, да ја претвора топлината во струја и да испорачува повеќе електрична енергија отколку што троши за сопственото функционирање.

Фузијата има значајни безбедносни предности: не се потпира на самоодржлива верижна реакција како нуклеарната фисија. Сепак, не е точно дека технологијата е целосно без радиоактивен отпад. Кај реакторите што користат деутериум и тритиум, неутроните можат да ги направат деловите од конструкцијата радиоактивни, а и самиот тритиум бара внимателно ракување.

Токму материјалите што треба да издржат долготрајно изложување на неутрони, управувањето со горивото и извлекувањето на топлината остануваат меѓу големите инженерски пречки. За БЕСТ, завршената монтажа ќе биде почеток на проверката дали тие решенија можат да работат заедно во уред наменет да демонстрира производство на струја.

е-Трн да боцка во твојот инбокс