Обидот за напад со дрон наполнет со експлозив на аеродромот Лајпциг/Хале отвора прашање што Европа со години се обидува да го избегне: кога тајната саботажа престанува да биде „хибридна операција“ и станува вооружен напад на една држава врз друга?
Германската влада ја обвини Русија дека стои зад инцидентот од 4 август, кога во близина на украински товарен авион на аеродромот Лајпциг/Хале бил пронајден дрон со експлозив. Направата била деактивирана и немало жртви, но германските власти оценуваат дека можела да предизвика катастрофа на еден од најважните европски карго и логистички центри.
Москва ги отфрла обвинувањата и тврди дека Берлин не понудил убедливи докази. Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров возврати дека германските обвинувања и мерки претставуваат почеток на „вистинска војна“, со што дополнително ја заостри реториката меѓу двете земји.
Траги до осомничени со врски со Русија
Според истражувањето на германските медиуми „Зидојче цајтунг“, НДР и ВДР, властите идентификувале двајца осомничени – маж роден во Русија со летонски пасош и белоруски државјанин кој поседува руски пасош.
Еден од осомничените, за кого германските медиуми тврдат дека бил поврзан со руската воена разузнавачка служба ГРУ, наводно пристигнал во Германија преку Турција. По неуспешниот напад отпатувал во Србија, а потоа се вратил во Русија. Оваа маршрута и наводната улога на ГРУ се дел од медиумските сознанија и сè уште не се целосно потврдени преку јавно достапни судски докази.
Германските власти, сепак, велат дека разузнавачките податоци и информациите добиени од европските партнери јасно упатуваат на вмешаност на руски државни структури. Берлин го опиша инцидентот како хибриден напад и како ново ниво на закана за германската безбедност. „Тагесшау“ објави дека германската влада официјално ја смета Русија за одговорна, додека „Зидојче цајтунг“ пишува за двајцата идентификувани осомничени.
Зошто ова се нарекува хибридна војна?
Хибридното војување се води под прагот на отворен вооружен конфликт. Наместо униформирани војници и официјално објавена војна, се користат разузнавачки служби, посредници, платени извршители, кибернапади, дезинформации и саботажи.
Целите најчесто се критичната инфраструктура, транспортот, енергетските системи и комуникациските мрежи. Нападот треба да предизвика штета и страв, но истовремено да му овозможи на нарачателот да ја негира одговорноста.
Во последните години повеќе европски држави ја обвинуваат Русија за подметнување пожари во магацини, оштетување подводни кабли, кибернапади и операции против компании што произведуваат или транспортираат опрема за Украина. Москва редовно ги отфрла овие обвинувања.
Нападот во Лајпциг се разликува по тоа што експлозив бил поставен во близина на воздухоплов и на активен цивилен аеродром. Грешка во активирањето или експлозија во погрешен момент можела да предизвика масовни жртви меѓу патниците и вработените.
Може ли да се зборува за државен тероризам?
Доколку се докаже дека руска државна служба организирала напад со експлозив врз цивилен објект, дел од експертите и политичарите би го квалификувале случајот како чин на државен тероризам.
Сепак, терминот нема единствена и општоприфатена дефиниција во меѓународното право. Владите почесто го користат изразот „државно спонзорирана саботажа“, бидејќи тој попрецизно ја опишува операцијата и не ја носи политичката и правната тежина на прогласување терористички напад.
Клучната разлика се целта и методот. Ако намерата била да се уништи украински воен или логистички капацитет, станува збор за прикриена воена саботажа. Ако целта била да се предизвикаат случајни цивилни жртви и страв кај населението, тогаш квалификацијата државен тероризам станува многу потешко да се избегне.
Во двата случаи, доколку се потврди државната одговорност, тоа би значело дека операциите поврзани со војната во Украина се префрлиле на територијата на НАТО.
Дали може да се активира членот 5?
Не секоја саботажа автоматски го активира членот 5 од Северноатлантскиот договор, според кој нападот врз една членка се смета за напад врз сите.
НАТО наведува дека хибридна операција може да доведе до активирање на членот 5, но одлуката се носи политички и од случај до случај. Би се проценувале обемот на нападот, бројот на жртви, причинетата штета и сигурноста на доказите за државна одговорност.
Во случајот со Лајпциг немаше експлозија и жртви. Поради тоа, најверојатниот одговор не е воена акција, туку комбинација од апсења, санкции, протерување дипломати, затворање руски институции и засилена контраразузнавачка соработка.
Германија веќе одговори со затворање на рускиот генерален конзулат во Бон и Рускиот дом во Берлин. Русија возврати со затворање на германскиот конзулат во Санкт Петербург и центрите на „Гете институтот“, што покажува дека конфронтацијата засега се води на дипломатско ниво. Асошиејтед прес ги опиша реципрочните мерки како ново влошување на германско-руските односи.
Дали следува војна?
Директна војна меѓу Русија и НАТО не изгледа неизбежна. И Москва и западните влади знаат дека отворен судир меѓу нуклеарни сили може да има неконтролирани последици.
Поголем ризик претставува постепената ескалација. Секоја нова саботажа ја намалува границата меѓу мирот и војната, а можноста за погрешна процена расте. Ако некоја идна операција предизвика десетици цивилни жртви, сериозен прекин на снабдувањето со енергија или уништување воен капацитет, притисокот врз нападнатата држава да возврати ќе биде многу поголем.
Затоа Лајпциг можеби не е почеток на класична војна, но е предупредување дека Европа веќе се наоѓа во опасна сива зона. Во неа државите формално се во мир, додека разузнавачките служби, посредниците и беспилотните летала водат конфликт без фронт и без официјално објавување војна.
Најопасниот момент би настапил кога еден од овие прикриени напади ќе предизвика последици што веќе нема да можат да бидат прикриени – или политички игнорирани.
