Околу три четвртини од младите Евреи што првпат гласаат се определуваат како десничари или централнодесничари. Еден од политичарите што најмногу профитира од ова расположение е Итамар Бен-Гвир, контроверзниот ултрадесничарски министер кој со радикални пораки, социјални мрежи и националистичка реторика привлекува нова генерација поддржувачи.

Денешните парламентарни избори не се само одлучување дали Бенјамин Нетанјаху ќе остане на власт. Тие откриваат и подлабока политичка промена, особено кај младите гласачи кои пораснаа во општество обележано со војни, терористички напади, воена мобилизација и долготраен конфликт со Палестинците.

Според истражување објавено пред изборите, околу 75 проценти од младите еврејски гласачи кои првпат излегуваат на избори се идентификуваат како десничари или централнодесничари.

Податокот се однесува на младите еврејски гласачи, а не на сите млади граѓани на Израел, каде што живее и значително арапско население.

Оваа генерациска промена го привлекува вниманието на политичките аналитичари бидејќи може да има долгорочни последици за израелската демократија, односите со Палестинците и можностите за мировно решение.

Радикалната десница добива ново лице – младите гласачи

Еден од највпечатливите политички феномени во Израел е подемот на Итамар Бен-Гвир, министерот за национална безбедност, кој од политичката маргина успеа да стане влијателен член на владата на Бенјамин Нетанјаху.

Бен-Гвир долго време важеше за политичар чии ставови се премногу екстремни за израелскиот политички естаблишмент. Тој во минатото бил осуден за поттикнување расизам и поддршка на забранета организација, а неговите позиции кон Палестинците, проширувањето на еврејските населби на окупираниот Западен Брег и употребата на сила предизвикуваат остри меѓународни критики.

Но, неговата политичка популарност не останала ограничена на традиционалните националистички и религиозни кругови.

Според истражување на Agam Labs при Хебрејскиот универзитет во Ерусалим, поддржувачите на неговата партија „Еврејска моќ“ се помлади од просечниот израелски гласач, а дури една третина од нив гласаат првпат.

Предизборните анкети покажуваа дека партијата може да освои осум или повеќе пратенички места во Кнесетот.

Сепак, важно е да се направи разлика меѓу генералната десничарска ориентација на младите и директната поддршка за Бен-Гвир. Иако 74 проценти од анкетираните млади еврејски гласачи се идентификувале како десничари или централнодесничари, во едно од истражувањата само пет проценти изразиле намера да гласаат за неговата партија.

Тоа покажува дека поместувањето надесно е пошироко од подемот на еден политичар.
Генерација која не го памети мировниот процес, туку војните
За да се разбере оваа промена, потребно е да се погледне во какво општество пораснале младите Израелци.

Генерацијата што денес првпат гласа немала лично искуство со надежите што ги разбудија мировните договори од Осло во 1990-тите години. Нејзиното детство и адолесценција се обележани со ракетни напади, безбедносни кризи, политички поделби и вооружени конфликти.

Нападот на Хамас на 7 октомври 2023 година и војната во Газа што следуваше дополнително ја промениле перцепцијата за безбедноста.

Многу млади Израелци денес ја ставаат физичката безбедност пред дипломатските решенија, а дел од нив сметаат дека преговорите со Палестинците не можат да обезбедат траен мир.

Според извештаите на Би-би-си и АФП, дел од младите гласачи го доживуваат политичкиот компромис како слабост, додека решителниот воен одговор го поврзуваат со способноста на државата да ги заштити своите граѓани.

Но, ова расположение не е единствено.

Меѓу младите има и силни критичари на Нетанјаху, противници на продолжувањето на воените операции и поддржувачи на политичко решение за израелско-палестинскиот конфликт.

За нив, токму војната и нејзините последици се доказ дека досегашната безбедносна политика не успеала да обезбеди трајна стабилност.

ТикТок, Телеграм и политиката на кратки видеа

Подемот на Бен-Гвир не може да се објасни само со идеологијата.

Тој успешно ги користи социјалните мрежи за директно обраќање до младите, без посредство на традиционалните медиуми.

Неговите јавни настапи често се претвораат во кратки видеа со остри пораки, конфронтации и демонстрации на политичка решителност. Наместо долги програмски говори, тој комуницира преку содржини што лесно се споделуваат и предизвикуваат реакции.

Според истражувањето на Israel Democracy Institute, социјалните мрежи и платформите за комуникација, особено WhatsApp и Telegram, претставуваат значајни извори на политички информации за младите Израелци.

Тоа значи дека политичките пораки често стигнуваат до нив преку содржините што алгоритмите ги препорачуваат, дури и кога корисниците активно не бараат политички вести.

Ваквиот начин на комуникација им дава предност на политичарите чии пораки се кратки, емоционални и конфликтни.

Прашањето, меѓутоа, е дали политичката популарност изградена преку дигитални платформи создава и подлабока поддршка за конкретни политики или претежно привлекува внимание кон јавниот настап на политичарот.

Нетанјаху ја отвори вратата за екстремната десница

Политичкиот подем на Бен-Гвир е тесно поврзан со одлуките на Бенјамин Нетанјаху.

По изборите во 2022 година, Нетанјаху формираше владина коалиција во која значајни позиции добија Бен-Гвир и лидерот на религиозниот национализам Безалел Смотрич.

Со тоа, политичари кои претходно беа на маргините добија институционална моќ и можност директно да влијаат врз државната политика.

Критичарите на Нетанјаху тврдат дека овие сојузи придонеле радикалните ставови да станат поприфатливи во јавната дебата. Неговите поддржувачи, пак, ги гледаат десничарските партнери како дел од демократски избраното мнозинство и како претставници на гласачи што бараат построги безбедносни политики.

Бен-Гвир и Смотрич се меѓу најгласните противници на создавање независна палестинска држава. Нивните ставови за населбите на окупираниот Западен Брег, војната во Газа и третманот на палестинските затвореници предизвикаа критики од меѓународни организации и западни влади.

Неколку држави, меѓу кои Велика Британија, Канада и Австралија, воведоа санкции против двајцата министри поради нивната поврзаност со поттикнување насилство врз Палестинците на Западниот Брег.

Но, овие мерки не ја отстранија нивната политичка поддршка во Израел.
Повеќе од половина милион нови гласачи можат да ја променат политичката рамнотежа
Според израелските изборни податоци, повеќе од 600.000 млади на возраст од 18 до 22 години стекнале право првпат да гласаат на изборите на 27 октомври.

Тоа е гласачка група доволно голема за да влијае врз распределбата на повеќе пратенички мандати во парламентот со 120 места.

Истражувањата покажувале и висока заинтересираност за гласање – повеќе од 80 проценти од младите во некои анкети изразиле намера да излезат на изборите.

Сепак, идеолошката самоидентификација не е исто што и гласање за конкретна партија.

Дел од младите што себеси се сметаат за десничари ги поддржуваат противниците на Нетанјаху, меѓу кои Гади Ајзенкот, Нафтали Бенет и други политичари кои се залагаат за промени во владеењето, но задржуваат конзервативни или цврсти безбедносни позиции.

За многумина, односот кон Нетанјаху е одвоено прашање од нивните ставови за Палестинците, религијата или националната безбедност.

Што се случува со младите што веруваат во мир?

Додека националистичките пораки добиваат поголема видливост, младите што се залагаат за израелско-палестински политички договор се соочуваат со поинаква општествена клима.

Во разговорите што ги објавија меѓународните медиуми, дел од младите либерални гласачи велат дека идејата за мир станала далечна и дека стравот од нови напади ја потиснал дебатата за долгорочно политичко решение.

Тоа не значи дека мировните иницијативи исчезнале.

Во Израел постојат граѓански движења, организации за човекови права и политички групи што продолжуваат да се залагаат за прекин на насилството, одговорност за прекршувањата на човековите права и политичко решение на конфликтот.

Но, тие дејствуваат во општество во кое безбедноста има доминантно место во јавната дебата, а довербата меѓу Израелците и Палестинците е сериозно нарушена.

Дополнително, палестинските граѓани на Израел имаат свои политички приоритети и искуства. Нивните ставови не можат да се претстават преку анкетите што ја мерат ориентацијата исклучиво на младите еврејски гласачи.

Може ли Израел да се промени политички, а да остане десничарски?

Изборите од 27 октомври ја отвораат можноста за промена на власта, но податоците за младите покажуваат дека таквата промена не мора да значи и идеолошко поместување кон левицата.

Дури и доколку политичките противници на Нетанјаху формираат влада, дел од нивните партии поддржуваат строги безбедносни политики и имаат резерви кон создавањето независна палестинска држава.

Тоа е суштинската разлика меѓу борбата за промена на премиерот и подлабоките политички процеси во израелското општество.

Нетанјаху може да ја изгуби власта, но ставовите што ја обликувале политиката во последните години нема нужно да исчезнат со неговото заминување.

Подемот на Бен-Гвир, високата десничарска самоидентификација на младите еврејски гласачи и слабеењето на довербата во мировните решенија покажуваат дека политичките поделби ќе останат значаен предизвик и по изборите.

За генерацијата што порасна со војни, безбедноста стана едно од главните политички прашања. Но, останува отворено дали идните лидери ќе успеат да ја поврзат со дипломатски решенија, институционална стабилност и заштита на човековите права.