Зошто европските централни банки го преместуваат златото што со децении го чуваат во странство? Прашањето повторно се најде во центарот на вниманието откако Холандската централна банка потврди дека преместила 86 тони од своите златни резерви од САД и Канада во трезорите на Банката на Англија. Потегот е образложен со зголемената геополитичка нестабилност и потребата резервите да бидат полесно достапни во евентуална кризна ситуација.

Холандија премести 86 тони

Холандија располага со околу 313 тони злато што претходно биле складирани во Северна Америка. Од нив, околу 86 тони се преместени во Лондон. Од Холандската централна банка велат дека целта е земјата да биде подобро подготвена за сериозни кризи и да може побрзо да располага со резервите доколку тоа биде потребно.

Тоа, сепак, не значи дека холандските власти очекуваат конкретна економска или воена катастрофа. Станува збор за поширока промена во начинот на кој централните банки размислуваат за управувањето со своите резерви во време на зголемени геополитички и економски ризици.

Холандија не е единствена

Слични потези во Европа имало и порано. Франција претходно годинава објави дека ги вратила своите златни резерви од САД. Германија, пак, во периодот до 2016 година премести повеќе од 216 тони злато од странски складишта, околу 111 тони од Њујорк и 105 тони од Париз. Трендот не е сосема нов. Аналитичари на „Голдман Сакс“ потсетуваат дека европски централни банки во периодот на Студената војна дел од своите резерви го преместувале во Њујорк.

Денес причините се различни, но логиката на управување со ризикот останува.

Не станува збор за подготовка за „големиот крах“

Експертите предупредуваат дека преместувањето на златото не треба автоматски да се толкува како знак дека централните банки очекуваат непосреден финансиски колапс. Џозеф Каватони, висок пазарен стратег во Светскиот совет за злато, за Би-Би-Си изјави дека војните и трговските тензии влијаат врз одлуките на централните банки, но не се единствениот, ниту нужно најважниот фактор.

Во игра се и инфлацијата, каматните стапки, ликвидноста и прашањето колку брзо златото може да се продаде или искористи доколку се појави потреба. „Немам впечаток дека се соочуваме со претстојна пропаст“, оценува Каватони, нагласувајќи дека централните банки стануваат сè поискусни во управувањето со своите резервни средства.

Зошто токму Лондон?

На прв поглед изгледа необично што Холандија го преместува златото од Северна Америка во Велика Британија, наместо да го врати дома. Причината е едноставна: Лондон е еден од најголемите светски центри за трговија со злато. Банката на Англија е меѓу најголемите чувари на злато во светот. Во нејзините трезори се чуваат околу 400.000 златни прачки, со вкупна вредност од повеќе од 200 милијарди фунти.

За централна банка, близината до голем пазар може да биде поважна од физичката близина до сопствената територија. Ако во кризна ситуација треба брзо да се продаде или замени злато, лондонскиот пазар нуди инфраструктура и ликвидност што малите национални пазари не можат да ги обезбедат.

Златото понекогаш и не се поместува физички

Можеби најинтересниот дел од операцијата е тоа што трансферот на злато не мора секогаш да значи дека тони златни прачки физички се транспортираат со авиони или камиони. Холандската централна банка, на пример, продала околу 59 тони злато во Њујорк, а потоа купила соодветна количина во Лондон.

На тој начин физичкиот транспорт преку Атлантикот бил избегнат. Повеќе од 27 тони, сепак, биле физички пренесени од САД и Канада во холандскиот град Зајст, а потоа слична количина била испратена од Зајст во Лондон.

Постои и уште поедноставен начин. Како што објаснува Каватони, централна банка може да го продаде златото на една локација и истовремено да купи иста количина на друга. Така се врши практичен „пренос на книга“, без физичко преместување на секоја прачка.

Зошто централните банки купуваат сè повеќе злато?

Преместувањето на резервите се случува во период кога централните банки и самите купуваат рекордно високи количини злато. Според Светскиот совет за злато, централните банки во последните четири години во просек акумулирале околу 1.000 тони злато годишно. Тоа е приближно двојно повеќе од просечните 500 тони годишно во претходната деценија.

Причината е и во тоа што златото повторно добива важна улога како стратешка резервна актива. За разлика од државните обврзници или девизните резерви, златото не е обврска на друга држава или институција. Токму затоа централните банки го користат за диверзификација на резервите и за намалување на одредени ризици.

Златото доживува нов бум

Зголемената побарувачка од централните банки се случува во период на исклучително високи цени на благородниот метал. Златото во последните години достигна низа историски рекорди, а во јануари 2026 година цената ја надмина границата од 5.000 долари за тројанска унца. Иако цената подоцна се повлече од рекордните нивоа, таа остана историски висока.

На неговата цена влијаат повеќе фактори, геополитичките тензии, инфлацијата, каматните стапки, движењата на доларот и силната побарувачка од централните банки. „Голдман Сакс“ прогнозира дека цената на златото би можела да достигне 4.900 долари за тројанска унца до крајот на 2026 година.

Зошто земјите не го чуваат целото злато дома?

Физичкото чување на златото во сопствената земја има очигледна предност, државата има директна контрола врз резервата. Но, има и цена. Потребни се специјализирани трезори, високо ниво на физичка безбедност, ревизија, инфраструктура и осигурување. За помалите централни банки, овие трошоци можат да бидат значителни.

Затоа стратегијата сè почесто е комбинација: дел од резервите да се чуваат дома, а дел на големи меѓународни финансиски центри.

Што навистина значи европското преместување?

Најважната порака не е дека европските земји очекуваат „голем крах“. Повеќе станува збор за промена во управувањето со ризикот.

Во свет со војни, трговски конфликти, санкции, инфлациски ризици и промени во глобалниот финансиски систем, централните банки сакаат да имаат поголема контрола врз тоа каде се наоѓаат нивните стратешки резерви и колку брзо можат да ги употребат. Златото затоа повторно станува повеќе од симбол на богатството на една држава.

За централните банки, тоа е резервна актива и прашањето каде се чува станува речиси исто толку важно како и прашањето колку го имаат.