Израел се соочува со недели, а можеби и месеци политичка неизвесност, откако конечните изборни резултати потврдија дека ниту еден од двата главни политички блока нема доволно пратеници за самостојно формирање влада.
Блокот предводен од десничарската партија Ликуд на премиерот Бенјамин Нетанјаху и опозицискиот блок предводен од центристичката партија Јашар на неговиот главен ривал Гади Ајзенкот не го достигнаа потребното мнозинство од 61 пратеник во Кнесетот, израелскиот парламент со 120 места.
Според анализата на Си-Ен-Ен, политичките и идеолошките поделби ги прават коалициските договори исклучително сложени. Сепак, постојат неколку можни начини за формирање влада, дури и ако таа се покаже како нестабилна и опстане само кратко време.
Доколку партиските лидери не успеат да постигнат договор во рокот од 12 недели, Израел би можел повторно да излезе на избори.
1. Опозициска влада: Можна соработка меѓу еврејските и арапските партии
На хартија, најсигурниот пат за опозицијата да го отстрани Нетанјаху од премиерската функција е соработка со арапските партии во парламентот. Но токму тоа е и најголемата пречка.
Двајца десничарски лидери од опозицискиот блок, поранешниот премиер Нафтали Бенет и поранешниот министер за одбрана Авигдор Либерман се против формирање влада што би зависела од поддршката на двете арапски партии, Заедничката листа и Раам. Тие ја отфрлаат можноста арапските партии да бидат дел од владината коалиција или да ја поддржуваат однадвор малцинската влада.
Нивните позиции дополнително се заострија по нападот предводен од Хамас на 7 октомври 2023 година.
Во историјата на Израел само една влада имала целосно учество на арапска партија. Раам беше дел од осумпартиската коалиција што во 2021 година успеа да го отстрани Нетанјаху од премиерската функција, но владата се распадна по нешто повеќе од една година.
Дури и без формирање влада, опозициските партии би можеле заеднички да ја искористат парламентарната поддршка за да го сменат претседателот на Кнесетот и да преземат други важни позиции, со што би го ограничиле влијанието на владата на Нетанјаху во технички мандат. Сепак, договор за коалиција што би го заменила на премиерската функција останува политички многу тежок.
2. Влада на национално единство: Дали е можен договор со Нетанјаху?
Втората можност е распаѓање на двата изборни блока и формирање влада на национално единство. Во таква коалиција би учествувал Ликуд на Нетанјаху, дел од неговите сегашни коалициски партнери и, што е клучно, најмалку една партија од опозицискиот блок.
Според анализата на Си-Ен-Ен, се верува дека Нетанјаху би бил подготвен да се раздели со министерот за национална безбедност Итамар Бен-Гвир, кој припаѓа на крајната десница. Но, наводно, не би сакал да се откаже од министерот за финансии Безалел Смотрич и ултраортодоксните партии.
Најголемата пречка е ставот на Гади Ајзенкот, кој досега категорично ја отфрли можноста да учествува во влада со Нетанјаху. Промената на тој став би можела да биде доживеана како предавство од дел од Израелците кои сакаат да го видат крајот на неговото премиерствување.
3. Нетанјаху да обезбеди мнозинство со преминување пратеници
Третото сценарио предвидува Нетанјаху да се обиде да обезбеди поддршка од пратеници кои би ги напуштиле опозициските партии и би преминале на негова страна.
Сепак, оваа можност се соочува со сериозна пречка. Четворицата лидери на опозицискиот блок – Гади Ајзенкот, Нафтали Бенет, Авигдор Либерман и Јаир Голан – најавиле дека нема да учествуваат во влада со Нетанјаху.
Дополнително, блокот на Нетанјаху заостанува осум пратенички места зад потребното мнозинство. Тоа значи дека би требало да убеди најмалку осум поединечни пратеници да ја сменат страната, што претставува сериозен политички предизвик.
4. Нови избори: Сè уште реална можност
Доколку ниту едно од претходните сценарија не успее, Израел би можел повторно да оди на избори. Претседателот Исак Херцог ќе одржи консултации со лидерите на партиите што влегоа во парламентот, а потоа на еден од нив ќе му го довери мандатот за формирање влада.
Според процедурата опишана во анализата, мандатарот ќе има 28 дена да состави влада, со можност за продолжување на рокот за уште 14 дена. Доколку не успее, претседателот може да му го довери мандатот на друг лидер, кој ќе добие 28 дена.
Ако и вториот обид пропадне, мнозинство пратеници во Кнесетот може да побара од претседателот да определи трет кандидат, кој ќе има 14 дена да обезбеди коалициско мнозинство. Доколку и овој обид не донесе решение, ќе следуваат нови избори.
Арапските партии се очекува да ја поддржат кандидатурата на Ајзенкот, па лидерот на Јашар би можел прв да добие можност да формира влада.
Според анализата на Си-Ен-Ен, Нетанјаху има предност во оваа неизвесна процедура бидејќи, како премиер во технички мандат, може да го чека исходот од обидите на својот ривал. Ако Ајзенкот не успее, мандатот би можел да премине кај него. Доколку и тој не успее да состави влада, новите избори би станале сè поверојатна опција.
Повторно гласање би можело да се одржи најрано следната пролет. Тоа би биле седмите парламентарни избори во Израел во период од осум години, доколку политичките партии не успеат да го надминат сегашниот ќор-сокак.
