Алтернатива за Германија освои 43,9 отсто од гласовите на изборите во Саксонија-Анхалт на 6 септември. Тоа е двојно повеќе од резултатот на партијата пред пет години и повеќе од двојно над 17,2 отсто, колку што освои Христијанската демократска унија на канцеларот Фридрих Мерц.

ЦДУ ја водеше оваа покраина 24 години. Сега АфД има 39 од вкупно 83 пратенички места и ѝ недостигаат само три гласа за апсолутно мнозинство.

Тоа е резултат што силно ја потресе германската политика. Саксонија-Анхалт е покраина со нешто повеќе од два милиона жители, но победата на АфД таму отвора многу поголема тема. Колку долго останатите партии ќе можат да ја држат крајната десница надвор од власта и што ќе се случи ако истиот тренд продолжи до следните федерални избори?

Магдебург е пробата, Берлин е целта

Лидерот на АфД во Саксонија-Анхалт, Улрих Зигмунд, уште во изборната вечер порача дека резултатот е сигнал за цела Германија. Функцијата покраински премиер ја гледа како чекор кон федерална победа во 2029 година, а копретседателката на партијата Алис Вајдел веќе зборува за мандат за владеење.

На федерално ниво АфД во моментов има поддршка од околу 28 отсто, според агрегираниот тренд на PolitPro. ЦДУ и ЦСУ се движат околу 21 отсто, Зелените околу 14, СПД околу 12, а Левицата околу 11 отсто.

Ако тие бројки се претворат во пратенички места, АфД би имала околу 202 пратеници, наспроти 152 за конзервативниот блок. Коалицијата на Мерц повеќе не би имала доволно мандати за да продолжи да владее во сегашниот состав.

Растот на АфД не започна во Саксонија-Анхалт. На федералните избори во 2013 година партијата доби 4,7 отсто и остана надвор од Бундестагот. Во 2017 година освои 12,6 отсто, во 2021 година доби 10,3, а во февруари 2025 година стигна до 20,8 отсто и стана најсилната опозициска партија.

Новиот момент е забрзувањето на растот. За околу година и половина АфД доби уште седум процентни поени и се искачи пред сите други партии.

Западна Германија повеќе не е брана

Поддршката за АфД сè уште е најсилна во источните покраини, но партијата веќе не може да се опишува само како источногермански феномен.

Во Баден-Виртемберг, една од најбогатите и индустриски најсилни покраини, АфД освои 18,8 отсто и речиси го удвои својот резултат. Во Рајнланд-Палатинат стигна до 19,5 отсто, повторно со повеќе од двојно поголема поддршка во споредба со претходните избори.

Во западниот дел од земјата партијата сè уште не победува, но зема доволно гласови за да ги ослабне традиционалните партии и да го отежне формирањето стабилни влади. На истокот веќе е прва сила. Во Бранденбург и Мекленбург-Западна Померанија поддршката се движи околу 37 отсто.

Главниот извор на тој раст е незадоволството од федералната влада. Според истражувањето на АРД спроведено на изборниот ден во Саксонија-Анхалт, 87 отсто од гласачите биле незадоволни од работата на Берлин. Негативните оценки за канцеларот Мерц дополнително покажуваат дека АфД расте и поради слабоста на власта, а не само поради сопствената мобилизација.

Колку може да издржи „противпожарниот ѕид“

Сите поголеми германски партии досега одбиваа коалиција или друг облик на соработка со АфД. Овој политички договор е познат како „противпожарен ѕид“ и засега е главната пречка меѓу партијата и извршната власт.

Ѕидот формално стои, но неговото одржување станува сè потешко. Со секој нов процент за АфД, останатите партии располагаат со помалку мандати и се принудени да создаваат сè пошироки коалиции. Во такви влади можат да завршат конзервативци, социјалдемократи, Зелени и Левица, партии со сериозни разлики во економската, миграциската и надворешната политика.

Саксонија-Анхалт покажува како изгледа таа математика. АфД сама има 39 мандати, исто колку ЦДУ, СПД, Зелените и Левицата заедно. Преостанатите пет места ги држи Сојузот Сара Вагенкнехт, кој може да биде пресуден за создавање мнозинство.

Постои и процедурален пат за АфД. Ако покраинскиот премиер не биде избран со апсолутно мнозинство во првите два круга, а парламентот не се самораспушти, во третиот круг победува кандидатот со најмногу гласови. Со своите 39 пратеници АфД би имала голема предност пред секој поединечен противкандидат.

Останатите партии можат да го одложуваат гласањето или да се договорат околу заеднички кандидат. Но секој таков договор ѝ дава нов материјал на АфД за нејзината теза дека традиционалните партии се обединуваат само за да го спречат изборниот победник.

Токму тука лежи најголемата опасност за „противпожарниот ѕид“. Тој може институционално да ја задржи АфД надвор од власта, а истовремено политички да ја зајакнува.

Кога АфД може да ја преземе федералната власт

Следните редовни федерални избори треба да се одржат во 2029 година. Порана можност би се отворила само ако владата на Мерц го изгуби мнозинството и Германија оди на предвремени избори.

Дури и ако остане најсилна партија со поддршка од околу 28 отсто, АфД не може сама да формира федерална влада. Потребен ѝ е коалициски партнер или значително поголем резултат.

Затоа клучното прашање до 2029 година ќе биде ставот на ЦДУ и ЦСУ. Доколку конзервативниот блок продолжи целосно да ја исклучува соработката, АфД може да победи и повторно да остане во опозиција. Ако дел од конзервативците го промени ставот под притисок на изборните резултати, патот до власта може да се отвори многу побрзо.

Политичкиот тест нема да биде само рејтингот на АфД. Ќе се мери и способноста на сите други партии да создадат функционална влада без неа.

Како АфД би ја променила Германија

На покраинско ниво АфД би добила контрола врз полицијата, образованието, наставните програми, здравството, администрацијата и покраинскиот јавен сервис. Особено чувствително е прашањето за службите за заштита на уставот, кои ја класифицираа организацијата на АфД во Саксонија-Анхалт како потврдено десничарско-екстремистичка.

Вистинскиот пресврт би дошол со федерална власт. АфД заговара радикално построга миграциска политика и масовно враќање мигранти, што партијата го нарекува „ремиграција“. Најавува проширени овластувања за полицијата, остри промени во системот за азил и длабока реформа или укинување на јавниот радиодифузен сервис.

Во енергетиката бара враќање на нуклеарните централи, продолжување на работата на централите на јаглен и напуштање на дел од германските климатски обврски.

Надворешната политика би доживеала уште подлабока промена. АфД се залага за обновување на увозот на руски гас, укинување на санкциите против Москва и запирање на германската поддршка за Украина. Партијата бара и повлекување на заштитниот статус на украинските бегалци.

Нејзината програма предвидува напуштање на еврото и можност Германија да излезе од Европската унија доколку таа не биде реформирана според барањата на АфД. Доаѓањето на партијата на власт затоа би ја погодило целата европска архитектура, од поддршката за Украина до економската и безбедносната политика на Унијата.

Победата во Саксонија-Анхалт сè уште не значи дека АфД ја освоила Германија. Таа покажува дека политичкиот систем кој досега ја задржуваше надвор од власта влегува во најтешкиот тест од основањето на партијата.

Магдебург е првата голема проба. Следната цел е Берлин.