На 29 јули 1958 година, американскиот претседател Двајт Ајзенхауер го потпишал Законот за национална аеронаутика и вселена, со кој официјално била основана НАСА – Националната администрација за аеронаутика и вселена. Агенцијата официјално започнала со работа на 1 октомври истата година. Шеесет и осум години подоцна, НАСА останува синоним за вселенски истражувања, а нејзиното создавање било директен одговор на настан што длабоко ја потресол Америка – лансирањето на советскиот сателит „Спутник“.
Стравот што ја родил агенцијата
Патот до основањето на НАСА започнал на 4 октомври 1957 година, кога Советскиот Сојуз го лансирал „Спутник 1“ – првиот вештачки сателит во историјата. Настанот предизвикал вистински шок во Соединетите Американски Држави и во Западна Европа, поттикнувајќи стравувања дека земјата заостанува во технолошката и воената трка со Советскиот Сојуз.
По неколкумесечни расправи во Конгресот, претседателот Ајзенхауер формирал Научен советодавен комитет, кој во февруари 1958 година препорачал создавање цивилна вселенска агенција. Во април истата година, Ајзенхауер побарал од Конгресот да усвои соодветен закон, а на 16 јули 1958 година предлогот бил изгласан. Само тринаесет дена подоцна, на 29 јули, претседателот го потпишал законот, со што НАСА и официјално станала реалност.
Агенција изградена врз темелите на НАСА
НАСА не била создадена од нула. Новата агенција целосно ја презела Националната советодавна комисија за аеронаутика (NACA), федерална институција основана на 3 март 1915 година, чија задача била развојот на аеронаутичките истражувања во САД.
Со оваа трансформација, НАСА го наследила целиот персонал на НАЦА – околу 8.000 вработени – годишен буџет од околу 100 милиони американски долари, три големи истражувачки центри и неколку помали лаборатории и тест-полигони. Во основачкиот закон, американскиот Конгрес јасно нагласил дека активностите во вселената треба да бидат насочени кон мирољубиви цели и да бидат во корист на целото човештво.
Првите луѓе на чело на агенцијата
За прв администратор на НАСА, Ајзенхауер го именувал Кит Гленан, а за негов заменик Хју Драјден. Двајцата официјално положиле заклетва на 19 август 1958 година.
Агенцијата официјално започнала со работа на 1 октомври истата година, со привремено седиште во зградата „Доли Медисон Хаус“ во Вашингтон. Една од првите задачи на новоформираната институција била создавање програма за испраќање американски астронаути во вселената – иницијатива што подоцна ќе прерасне во програмите „Меркјури“, „Џемини“ и, конечно, „Аполо“.
Само единаесет години до Месечината
Од сите достигнувања на НАСА, ниту едно не оставило толку силен впечаток како брзината со која било реализирано најголемото – слетувањето на Месечината.
Само единаесет години по потпишувањето на основачкиот закон, на 20 јули 1969 година, астронаутите Нил Армстронг и Баз Олдрин, во рамките на мисијата „Аполо 11“, станале првите луѓе што стапнале на површината на друго небесно тело.
Патот од агенција создадена како одговор на стравот од технолошко заостанување до симбол на човечкиот научен и инженерски успех траел помалку од една и пол деценија.
Наследство што продолжува и денес
Шеесет и осум години по своето основање, НАСА останува една од највлијателните вселенски агенции во светот. Денес, покрај државните институции, сè поголема улога во истражувањето на вселената имаат и приватните компании, кои реализираат мисии што некогаш биле исклучиво во надлежност на националните агенции.
Сепак, темелите поставени со законот потпишан на 29 јули 1958 година остануваат основата врз која и денес се развива американската цивилна вселенска програма, а НАСА продолжува да биде еден од најпрепознатливите симболи на научниот напредок и истражувањето на непознатото.
