Тилда Свинтон: четири децении меѓу уметноста, филмот и необичните трансформации

Од авангардните филмови на Дерек Џарман до „Нарнија“ и „Оскар“, британската актерка повеќе од четири децении ги брише границите меѓу родовите, жанровите и уметностите.

Тилда Свинтон е родена на 5 ноември 1960 година во Лондон, во семејство со долга шкотска воена традиција. Денес е една од најпрепознатливите фигури на современиот филм, добитничка на „Оскар“ за улогата во „Мајкл Клејтон“ и на почесниот „Златен лав“ на Филмскиот фестивал во Венеција. Кариерата ја гради подеднакво во авторскиот и холивудскиот филм, но и на сцената и во галериите.

Девојката од генералското семејство

Кетрин Матилда Свинтон е ќерка на генерал-мајор сер Џон Свинтон, припадник на семејство со вековна историја во Шкотска. Растела во средина обележана со воена традиција и елитно образование. Во интернатот Вест Хит ѝ била соученичка Дајана Спенсер, подоцна принцеза од Велс. Од семејната традиција се оддалечила на Универзитетот во Кембриџ, каде што студирала општествени и политички науки и англиска книжевност. Слободното време го поминувала на студентската театарска сцена. По дипломирањето накратко настапувала со Кралската шекспировска компанија. Подоцна раскажувала дека брзо сфатила оти класичниот театар не е нејзиниот свет.

Седум филмови со Дерек Џарман

Пресвртот дошол во 1985 година, кога го запознала режисерот, сликар и активист Дерек Џарман. Нивната соработка траела до неговата смрт во 1994 година и опфатила седум филмови, почнувајќи со „Караваџо“ од 1986 година. За улогата на кралицата Изабела во „Едвард II“, филм што отворено ја раскажува приказната за англискиот крал и неговиот љубовник, во 1991 година ја добила наградата „Волпи“ за најдобра актерка на Филмскиот фестивал во Венеција. Една година подоцна ја играла главната улога во „Орландо“ на Сали Потер, адаптација на романот на Вирџинија Вулф.

Нејзиниот лик живее четири века, а во текот на приказната се буди како жена. Улогата станала еден од нејзините актерски потписи. Низ кариерата Свинтон често игра ликови кај кои полот, возраста и идентитетот се отворени прашања. Во „Суспирија“ на Лука Гвадањино од 2018 година игра три улоги, меѓу кои и лик на постар маж, под измислено име во завршната шпица.

Од „Нарнија“ до Венеција

На почетокот на 2000-тите Свинтон влезе и во големите холивудски продукции, без да го напушти авторскиот филм. Во 2005 година ја играше Белата вештерка во „Хрониките на Нарнија“. За улогата на корпоративна адвокатка во филмот „Мајкл Клејтон“ ја доби наградата „Оскар“ за најдобра споредна актерка во 2008 година.

Работела со режисери како Џим Џармуш, Вес Андерсон, Бонг Џун-хо, Лин Рамзи и Лука Гвадањино. Во 2024 година ја играше главната улога во „Собата до“ на Педро Алмодовар, неговиот прв долгометражен филм на англиски јазик, кој го освои „Златниот лав“ во Венеција. Нејзиниот избор за улогата на Древната во „Доктор Стрејнџ“ од 2016 година, лик кој во стриповите е азиско потекло, предизвика критики за бришење на азиските ликови и актери од холивудските адаптации. Тоа остана една од контроверзиите во нејзината кариера.

Спиење во стаклена кутија

Свинтон никогаш не го ограничила својот уметнички простор на камерата. Во 1995 година, во лондонската галерија „Серпентајн“, една недела поминувала по осум часа дневно лежејќи и спиејќи во стаклена витрина пред посетителите. Перформансот „Можеби“ го повторила во њујоршкиот Музеј на модерна уметност во 2013 година, овојпат ненајавено.


Живее во шкотскиот град Нерн. Таму, заедно со филмскиот критичар Марк Казинс, организирала и филмски фестивал во напуштена сала за танцување. Во 2009 година била претседателка на жирито на Берлинскиот филмски фестивал, а во 2020 година Венеција ѝ го доделила почесниот „Златен лав“ за животно дело.

е-Трн да боцка во твојот инбокс