Кризата на Блискиот Исток повторно се заострува на повеќе фронтови. Иран ги предупреди соседните земји дека доколку нивната територија повторно биде искористена за напади врз Иран, одговорот на Техеран ќе биде „поинаков и одлучен“, додека во Јемен меѓународно признатата влада започна голема воена операција против Хутите.
Предупредувањето од Техеран доаѓа во момент кога Иран и САД сè уште се обидуваат да најдат дипломатски излез од конфликтот, а Ормускиот проток останува една од главните точки на спорот. Иран тврди дека разгледува одговор од Вашингтон на неговиот седумдневен план за прекин на непријателствата и повторно отворање на стратешки важниот поморски премин.
Иран: Не дозволувајте вашата територија да се користи против нас
Портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Есмаил Багаеи, ги предупреди земјите во регионот да не дозволуваат нивната територија или објекти да бидат користени за напади врз Иран.
„Ако во иднина повторно бидеме сведоци на агресија од Америка и израелскиот режим и ако територијата на соседните земји биде искористена за напади врз Иран, одговорот секако ќе биде поинаков“, изјави Багаеи, според иранските државни медиуми.
Техеран порача дека од соседите очекува да ги преиспитаат своите постапки и да ги почитуваат принципите на добрососедски односи. Багаеи истакна дека земјите во регионот и Иран се „вечни соседи“ и дека војните и странските воени интервенции веќе оставиле тешки последици врз регионот.
Предупредувањето е особено значајно затоа што Иран во изминатиот период сè почесто сигнализира дека евентуалната нова воена ескалација нема нужно да остане ограничена на директниот фронт. Иранскиот министер за надворешни работи Абас Аракчи истовремено порача дека Техеран е подготвен за дипломатија, но и за други сценарија доколку преговорите не успеат.
Техеран го разгледува одговорот од Вашингтон
Иран потврди дека преку посредници го добил одговорот на САД на неговиот седумдневен план и дека предлозите моментално се разгледуваат во Техеран.
Планот, според иранските власти, има цел да ги прекине непријателствата, да овозможи повторно отворање на Ормускиот проток и да го отвори патот за продолжување на преговорите за конечен мировен договор. Аракчи претходно изјави дека, доколку бидат исполнети потребните услови, нормалниот поморски сообраќај низ протокот би можел да биде воспоставен во рок од седум дена.
Иран, сепак, инсистира дека протокот нема да биде отворен додека не бидат исполнети неговите услови. Меѓу нив се барањата за прекин на воените активности, запирање на поморската блокада на иранските пристаништа, укинување на санкциите врз извозот на иранска нафта и одмрзнување на ирански средства во странски банки.
Јемен отвора нов фронт против Хутите
Во меѓувреме, кризата се продлабочува и во Јемен. Претседателот на Претседателскиот совет на Јемен, Рашад ал-Алими, на 4 октомври објави почеток на воени операции за враќање на териториите што ги контролираат Хутите и повторно воспоставување на државната власт низ целата земја.
Операцијата следува по засилувањето на борбите околу стратешки важниот град Таиз, каде што Хутите напредуваа и се обидоа да ги пресечат клучните комуникациски правци кон Аден. Јеменската влада, која има поддршка од Саудиска Арабија, соопшти дека дипломатските и другите обиди за деескалација се исцрпени.
Хутите, кои се поддржани од Иран, претходно соопштија дека извршиле ракетни и дронски напади врз објекти на саудискиот нафтен гигант „Арамко“ во близина на Ријад и во областа Хураис. Саудиска Арабија засега не ги потврди сите нивни тврдења за нападите.
Со новата офанзива, јеменскиот конфликт повторно добива регионална димензија. Борбите околу Таиз, нападите врз инфраструктурата и ризикот за пловидбата во Црвеното Море се случуваат во момент кога веќе постои сериозна конфронтација меѓу Иран, САД и нивните сојузници.
Газа останува во центарот на кризата
Паралелно со новите фронтови, ситуацијата во Газа останува исклучително тешка. Израел најави затворање на премините кон Појасот Газа и ограничувања на движењето на Западниот Брег во пресрет на годишнината од нападите на 7 октомври 2023 година.
Според податоците наведени од „Еуроњуз“, војната тешко го погодила и земјоделството во Газа. Особено е уништено маслинарството, при што според податоците на владината канцеларија за медиуми во Газа, површините под маслинови насади се намалиле за околу 90 проценти, а бројот на маслинови дрвја од речиси два милиони паднал на околу 150.000.
Додека Иран и САД сè уште оставаат простор за дипломатија, новите борби во Јемен и иранските предупредувања до соседите покажуваат колку лесно конфликтот може да се прошири на повеќе точки во регионот. Ормускиот проток, Црвеното Море, Јемен и Газа повторно се поврзани во една поширока регионална криза, чиј следен чекор во голема мера ќе зависи од тоа дали дипломатските напори меѓу Вашингтон и Техеран ќе успеат.
