Изминатиот јули, за време на рекордно топлото лето во Велика Британија, на социјалните мрежи се разви жестока дебата за климатските науки. Поводот беше статија во која се тврдеше дека топлотните бранови се предизвикани од падот на загадувањето на воздухот. Иако некои политичари го искористија ова за погрешно да ја оспорат улогата на јаглерод диоксидот, научната позадина зад оваа дебата е реална, комплекснa и исклучително загрижувачка.
Фосилните горива што ги согоруваме повеќе од еден век произведуваат два сосема различни вида загадување. Од една страна, јаглерод диоксидот ја загрева Земјата. Од друга страна, сулфурното загадување формира огромен број микроскопски честички во воздухот (сулфатни аеросоли) кои ја одбиваат сончевата светлина назад во вселената, со што делумно го неутрализираат ефектот на затоплување.
Благодарение на глобалните политики за чист воздух спроведени во изминатите неколку децении во Европа, Северна Америка и Кина, како и новите правила за поморскиот транспорт, емисиите на сулфур нагло паѓаат. Меѓутоа, емисиите на јаглерод диоксид и понатаму остануваат блиску до рекордно високи нивоа. Научниците сè почесто предупредуваат дека губењето на овој ефект на ладење го забрзува глобалното затоплување.
Прашината на прозорците од стаклената градина
За да се разбере овој феномен, климатолозите често ја користат аналогијата со стаклена градина. Гасовите како јаглерод диоксидот делуваат како стаклените ѕидови — го отежнуваат излегувањето на топлината. Сулфурното загадување, пак, делува како прашина врз тие стаклени прозорци. Колку повеќе прашина има, толку помалку сончева светлина влегува внатре и стаклената градина поспоро се загрева.
Покрај тоа што директно ја одбиваат светлината, аеросолите ја менуваат и структурата на облаците. Тие делуваат како ситни јадра околу кои се кондензира водената пареа, правејќи ги облаците посветли и подолготрајни. Но, бидејќи сулфурното загадување предизвикува кисели дождови и сериозни респираторни проблеми кај луѓето, земјите со децении работеа на негово елиминирање.
Со чистењето на воздухот, практично ја избришавме прашината од прозорците. Додека јаглерод диоксидот останува во атмосферата со векови, сулфатните аеросоли исчезнуваат за неколку дена или недели. Со нивното отстранување, заштитниот маскирачки ефект исчезна речиси веднаш.
Растечката енергетска рамнотежа на Земјата
Професорот Пиерс Форстер, климатолог од Универзитетот во Лидс, проценува дека намалувањето на аеросолите моментално додава помеѓу 0,05°C и 0,1°C затоплување по деценија. Иако ова е значаен придонес, тој истакнува дека стакленичките гасови и понатаму се главниот двигател, додавајќи околу 0,2°C по деценија. Чистиот воздух не го создава затоплувањето, туку само го открива она што претходно било прикриено.
За да ја согледаат целата слика, научниците ја анализираат таканаречената енергетска нерамнотежа на Земјата — разликата помеѓу енергијата што планетата ја апсорбира од Сoнцето и топлината што ја зрачи во вселената. Оваа нерамнотежа речиси тројно се зголемила во изминатите две децении.
Покрај намалувањето на аеросолите, самите климатски промени започнуваат да ги менуваат облаците. Со загревањето на океаните, покриеноста со ниски облаци се намалува. Бидејќи облаците се светли и ја одбиваат светлината, а океанот под нив е темен и ја апсорбира, исчезнувањето на облаците создава повратен ефект: помалку облаци значи повеќе апсорбирана топлина, што води до уште поголемо затоплување.
Дали климата е почувствителна од очекуваното?
Овој развој на настаните отвора уште поалармантно прашање: Дали Земјата е всушност почувствителна на стакленички гасови отколку што се претпоставуваше?
Рето Кнути, професор по климатска физика на ETH Цирих, и неговиот тим ги тестираа компјутерските модели за климатски проекции. Тие открија дека компјутерските модели кои најпрецизно ги предвидоа неодамнешните рекордни температури и енергетската нерамнотежа се токму оние кои имаат повисока „климатска чувствителност“.
Според нивната анализа, истата количина на емисии на стакленички гасови би можела да произведе за околу 25% повеќе затоплување отколку што претходно се проценуваше. Доколку овие нови податоци се потврдат како точни, сегашната патека на емисии, за која се предвидуваше затоплување од околу 2,8°C до крајот на векот, би можела да нè доведе до затоплување од речиси 3,5°C.
Сепак, научниците апелираат на претпазливост при толкувањето на податоците бидејќи периодот на набљудување е релативно краток.
