Амазонија во следните 100 години би можела драстично да се промени. Најголемата тропска прашума во светот не се соочува само со постепено губење на дрвјата, туку со ризик од промена на целиот екосистем, доколку климатските промени, уништувањето на шумите и пожарите продолжат со сегашното темпо.
Со површина од повеќе од 5,2 милиони квадратни километри, Амазонија има огромно значење за глобалната клима и водниот циклус. Во неа живеат десетици милиони луѓе, а нејзините шуми се дом на исклучително богат растителен и животински свет. Но, околу 17 отсто од шумските површини веќе се уништени или сериозно деградирани, што го зголемува ризикот преостанатата шума да стане сè поранлива.
Кога исчезнувањето на шумата почнува само да се забрзува
Истражувачот Бернардо Флорес од Универзитетот во Сантијаго де Компостела предупредува дека комбинацијата од климатските промени, уништувањето на шумите и пожарите може да ја турне Амазонија кон критична точка. По таквата пресвртница, природната способност на шумата да се обновува и да ја одржува сопствената рамнотежа би можела значително да ослабне.
Проблемот е во тоа што уништувањето на шумата може да создаде негативен циклус. Кога се намалува шумската покривка, се менуваат и локалните услови за врнежи, па преостанатата шума може да станува посува. Посувата шума полесно гори, пожарите дополнително ја оштетуваат вегетацијата, а така се создаваат услови за уште поголемо сушење и нови пожари.
Патиштата и нелегалната сеча дополнително го забрзуваат овој процес. Со продирањето на инфраструктурата во шумата, се отвораат нови подрачја за сеча и сточарство, а шумата станува сè пофрагментирана и поизложена на надворешни влијанија.
„Лакот на сечењето“ веќе покажува што може да следува
Особено ранливо е подрачјето познато како „лак на сечењето на шумите“, кое се протега долж јужниот и источниот раб на Амазонија. Во овој регион веќе се забележуваат промени како поголема смртност на дрвјата, разредување на крошните и ширење на лијани.
Лијаните се натпреваруваат со дрвјата за светлина и хранливи материи, а нивното ширење може дополнително да ја ослаби шумата. Кога дрвјата умираат и шумската покривка се разредува, во екосистемот навлегува повеќе сончева светлина, расте температурата на тлото и се зголемува ризикот од сушење и пожари.
Ако овие процеси продолжат, делови од денешната густа прашума во иднина би можеле да добијат значително поотворена структура. Наместо густа крошна, пејзажот би можел да биде составен од комбинација на дрвја поотпорни на пожари, треви, лијани и папрати.
Дополнителен проблем се инвазивните треви што се шират со сточарството. Тие можат брзо да заземат отворени површини, да го променат составот на вегетацијата и дополнително да го намалат биодиверзитетот. Така, пожарот повеќе не би бил само последица на сушата и човечката активност, туку дел од циклус што може да го менува самиот карактер на пределот.
На удар ќе биде и животинскиот свет
Промените не би се ограничиле само на дрвјата. Животинскиот свет зависи од сложената мрежа на шуми, реки, мочуришта и други живеалишта, па нарушувањето на еден дел од системот може да има последици и за останатите.
Особено ранливи се водните екосистеми. Подолгите сушни периоди можат да ги намалат водостоите, да исушат делови од мочуриштата и да создадат услови во кои чувствителните видови многу потешко преживуваат. Доколку исушената вегетација потоа биде зафатена од пожар, загубата на живеалиштата може да биде уште побрза.
Затоа иднината на Амазонија не може да се мери само со тоа колку квадратни километри шума ќе останат. Подеднакво важно е дали преостанатата шума ќе може да продолжи да функционира како сложен екосистем – да задржува вода, да влијае врз врнежите, да складира јаглерод и да обезбедува живеалиште за огромен број видови.
Следните децении затоа ќе бидат пресудни. Амазонија во 2126 година можеби сè уште ќе постои на картата како огромна зелена област, но прашањето е дали тоа ќе биде истата прашума што ја познаваме денес.
