Кога пред повеќе од две децении тајната нуклеарна програма на Иран дојде во фокусот на меѓународната јавност, Техеран тврдеше дека неговите намери се исклучиво мирољубиви и дека не планира развој на нуклеарно оружје. Тогашниот врховен лидер, ајатолахот Али Хамнеи, дури издаде и верска одлука со која го забрани таквото оружје.
Но неговата смрт минатиот месец, во контекст на нападите од САД и Израел, отвора простор за најтврдите фракции во режимот да ја преиспитаат таа политика, додека јавниот дискурс во земјата веќе се движи во таа насока.
Експертите предупредуваат дека промената на ставот не би била изненадување, особено поради фактот што Иран беше нападнат додека се водеа преговори. Долги години Хамнеи се спротивставуваше на внатрешниот притисок за развој на нуклеарно оружје, дури и по повлекувањето на САД од нуклеарниот договор во 2018 година, придржувајќи се кон стратегијата на таканаречено „стратешко трпение“.
И покрај тоа, Иран постепено го зголемуваше нивото на збогатување ураниум, приближувајќи се до границите потребни за оружје, но без да го направи последниот чекор.
Повиците за развој на нуклеарна бомба дополнително се засилија по израелските напади врз ирански воени и нуклеарни објекти, како и по американските удари врз клучни постројки. Иранската револуционерна гарда веќе сигнализираше дека промена на нуклеарната доктрина е можна.
Иако официјална промена сè уште нема, се проценува дека Иран располага со повеќе од 400 килограми високо збогатен ураниум, доволно за производство на неколку нуклеарни направи доколку новиот лидер, Мојтаба Хамнеи, одлучи да ја укине верската забрана на неговиот татко.
Ставот на новото раководство засега останува нејасен. Министерот за надворешни работи изјави дека не е сигурен каква ќе биде конечната позиција, но очекува континуитет со досегашната политика. Во меѓувреме, новиот лидер ретко се појавува во јавност, што дополнително ги поттикнува шпекулациите, додека влијанието на Револуционерната гарда расте.
Во земјата расте и внатрешниот притисок за промена на нуклеарната политика, особено од тврдокорните кругови кои сметаат дека Иран треба да стане нуклеарна сила. Според аналитичарите, досегашната воздржаност делумно се должела на страв од напади од САД и Израел, но по најновите случувања тие ограничувања сè повеќе се губат.
Развојот на нуклеарно оружје би зависел од повеќе фактори, вклучително и политичката одлука, техничките капацитети и пристапот до материјали. Дури и евентуална изработка на поедноставна нуклеарна направа би имала силно политичко значење, иако не би била на ниво на софистицирано оружје.
Во случај Иран да тргне по тој пат, постои ризик од нова трка во вооружување на Блискиот Исток, бидејќи други земји во регионот би можеле да го следат истиот пример.
Извор: Index.hr / CNN
