Цената на нафтата денес повторно достигна нов врв од почетокот на војната со Иран, во момент кога нападите врз енергетската инфраструктура и нарушувањата во Ормускиот Теснец дополнително го стегаат глобалниот пазар. Brent нафтата накратко стигнала до 118,74 долари за барел, додека Reuters објави дека Brent денес се искачил над 115 долари, со силен раст и кај американската WTI нафта. Тоа значи дека пазарот и натаму е во зона на екстремна нервоза, а секоја нова ескалација веднаш се претвора во повисока цена за енергијата.
Новиот врв не доаѓа случајно
Растот на цените доаѓа по нападите врз клучни енергетски постројки во регионот и по дополнителните проблеми со движењето на танкерите низ Ормускиот Теснец, низ кој минува околу една петтина од глобалната понуда на нафта и гас. Reuters објави дека нападите погодиле капацитети во Катар, Кувајт и Саудиска Арабија, а тоа веднаш го зголемило стравот од подолги прекини во снабдувањето.
Ова е причината зошто пазарот реагира толку нагло. Не станува збор само за една цена на берза, туку за страв дека конфликтот влегува подлабоко во срцето на енергетската инфраструктура на Блискиот Исток. Кога се загрозени гасни полиња, рафинерии, LNG капацитети и поморски рути, ценовниот шок станува речиси автоматски.
Не расте само нафтата, туку и гасот
Паралелно со нафтата, растат и цените на гасот. Европскиот гас утрово пораснал за 28 проценти, додека Reuters наведува дека цените на гасот во Европа се зголемени за повеќе од 60 проценти од крајот на февруари, токму поради војната и затворањето на Ормускиот Теснец. Тоа покажува дека кризата веќе не е изолиран нафтен проблем, туку поширок енергетски удар што ги погодува и електричната енергија, индустријата и домаќинствата.
Во ваков контекст, Европа повторно се соочува со старото прашање: колку е навистина подготвена за нов голем енергетски шок. Самитот на ЕУ во Брисел веќе бара брзи мерки за ублажување на ценовниот удар, но истовремено се отвора нов спор околу тоа дали краткорочната помош ќе значи и ново слабеење на климатските политики.
Од берза до бензинска, ударот веќе се чувствува
Кога нафтата оди нагоре со вакво темпо, последиците ретко остануваат само на глобалните пазари. Повисоката цена на суровата нафта обично брзо се прелева врз горивата, транспортот, логистиката и на крај врз цените што граѓаните секојдневно ги плаќаат. Покрај тоа, Reuters веќе бележи дека европските авиокомпании предупредуваат на повисоки авионски билети ако ваквиот раст продолжи.
Ова е и политички чувствителен момент. Некои влади веќе почнаа да подготвуваат вонредни мерки за да го ублажат ударот врз граѓаните и компаниите. Австрија, на пример, најави кратење на данокот на горивата и ограничување на профитните маржи, што покажува дека ценовниот шок веќе преминува од енергетска во поширока економска тема.
Следните денови ќе бидат клучни за тоа дали ова е само уште еден врв во паничен пазар или почеток на подолг период на високи цени. Многу ќе зависи од тоа дали ќе има нови напади врз енергетските капацитети, дали ќе се нормализира сообраќајот низ Ормускиот Теснец и дали големите сили ќе успеат да спречат понатамошна ескалација. Засега, пазарот испраќа прилично јасна порака: светот и натаму е опасно зависен од енергијата на Блискиот Исток, а секоја воена ескалација брзо ја претвора таа зависност во нов ценовен удар.
