Златото ја завршува 2025 година како најуспешната година за овој метал во последните 46 години. Фјучерс-договорите за злато што се тргуваат во Њујорк пораснаа за речиси 71%, што претставува најсилен годишен раст уште од 1979 година.
Последен пат кога златото бележеше ваков подем, Џими Картер беше претседател на САД, инфлацијата беше висока, Блискиот Исток се соочуваше со сериозна криза, а Америка беше среде енергетска нестабилност. Денес, иако контекстот е поинаков, неизвесноста повторно доминира: војната на Русија против Украина продолжува, односите меѓу Израел и Иран се влошени, глобалната трговија е под притисок од царини, а САД запленуваат танкери за нафта во близина на Венецуела.
Во ваква средина, инвеститорите повторно се свртуваат кон златото како безбедно засолниште. Металот традиционално се смета за отпорен на инфлација, валутни шокови и геополитички кризи, бидејќи има тенденција да ја задржи вредноста кога финансиските пазари се под притисок.
„Неизвесноста останува клучна карактеристика на глобалната економија“, изјави Џо Каватони, виш пазарен стратег во Светскиот совет за злато. „Во ваква средина, златото станува сè попривлечно како стратешки диверзификатор и извор на стабилност.“
Камати, долар и инвеститорски апетит
Еден од традиционалните недостатоци на златото е тоа што не носи каматен принос, за разлика од обврзниците. Но, токму оваа година тој фактор се претвори во предност. Федералните резерви во последните месеци сигнализираа и започнаа циклус на намалување на каматните стапки, што ги намали приносите од обврзниците и го направи златото поатрактивно за инвеститорите.
На почетокот на годината, фјучерсите за злато се тргуваа околу 2.640 долари за унца, додека оваа недела цената се искачи над 4.500 долари, што е ново историско ниво. Аналитичарите на JPMorgan Chase очекуваат цената да надмине 5.000 долари за унца во 2026 година.
Растот на златото далеку ги надмина и акциите: индексот S&P 500 годинава порасна за околу 18%, наспроти 71% раст кај златото. И минатата година, златото имаше подобар учинок од берзите, со раст од 27%, додека S&P 500 порасна за 24%.
Централните банки ја туркаат цената нагоре
Златната „треска“ не е поттикната само од индивидуални инвеститори или од симболични примери како купување златни прачки во Костко. Главен двигател се централните банки, кои купуваат злато во огромни количини.
Во изминатите три години, централните банки ширум светот купувале повеќе од 1.000 тони злато годишно, во споредба со просек од 400–500 тони во претходната деценија, според податоците на Светскиот совет за злато. Најголем купувач е Кина, која настојува да ја намали зависноста од американскиот долар и американските државни обврзници.
„Купувањето злато од страна на централните банки е директно вкоренето во геополитиката“, вели Улф Линдал, извршен директор на Currency Research Associates. Според него, замрзнувањето на руските девизни резерви по инвазијата врз Украина во 2022 година беше сигнал за многу земји дека финансиските средства деноминирани во долари носат политички ризик.
Оле Хансен, раководител на стратегијата за стоки во Saxo Bank, оцени дека овој тренд е „структурен“ и може да трае со години, поради фрагментацијата на глобалниот финансиски систем.
Раст и кај другите скапоцени метали
Паралелно со златото, силен раст бележат и другите скапоцени метали. Фјучерсите за сребро пораснаа за околу 146%, платината за речиси 150%, а паладиумот за околу 100% оваа година.
Според Хакан Каја, портфолио-менаџер во Neuberger Berman, скапоцените метали сè повеќе се доживуваат како „заштита од сè понеизвесниот свет“.
