Цените на нафтата нагло скокнаа и покажуваат силна нестабилност поради војната на Блискиот Исток и неизвесноста околу можноста за затворање на стратешкиот Ормутски теснец, една од најважните енергетски рути во светот.
Цената на фјучерсите за Brent нафтата во понеделникот наутро достигна околу 107 долари за барел, што е највисоко ниво од март 2024 година. Само ден пред избувнувањето на конфликтот цената изнесувала околу 72 долари за барел, што покажува колку силно геополитичките тензии влијаат врз глобалниот енергетски пазар.
ОПЕК+ се обидува да го смири пазарот
Во обид да го стабилизира пазарот, осум земји од групата ОПЕК+, меѓу кои Саудиска Арабија и Русија, на 28 февруари постигнаа договор во април да ја зголемат дневната продукција на нафта за 206.000 барели, што е значително повеќе од претходно планираните 137.000 барели.
Сепак, економистите предупредуваат дека е тешко да се процени колку ова зголемување ќе помогне во смирување на пазарите, бидејќи воените ризици во регионот и понатаму остануваат високи.
Геополитичките кризи најсилно ја движат цената на нафтата
Историски гледано, воените конфликти се меѓу најважните причини за нагли скокови на цените на нафтата, особено кога се случуваат во региони клучни за глобалното производство и транспорт на енергенси.
Како пример се наведува и конфликтот од јуни 2025 година, кога по нападите на Израел и САД врз Иран цената на Brent нафтата порасна од околу 65 на 80 долари за барел.
Иран – енергетски гигант со огромно влијание
Иран е еден од најважните актери на глобалниот енергетски пазар. Се проценува дека располага со околу 10 проценти од светските резерви на нафта, што го става меѓу петте најбогати земји во светот по овој ресурс.
Истовремено, со околу 34 трилиони кубни метри природен гас, Иран ги има вторите најголеми резерви на гас во светот, веднаш по Русија. Посебно значајно е гасното поле South Pars, едно од најголемите во светот, кое Иран го дели со Катар.
Покрај огромните резерви, земјата има и силно геостратешко влијание поради својата позиција покрај Ормутскиот теснец, преку кој минуваат околу 20 проценти од светската потрошувачка на нафта и значителен дел од трговијата со течен природен гас.
Еден теснец што може да ја потресе светската економија
Ормутскиот теснец претставува најважниот поморски енергетски коридор во светот, поврзувајќи ги производителите од Персискиот Залив со пазарите во Европа и Азија.
Секоја нестабилност во регионот – политички тензии, воени инциденти или санкции – директно се претвора во повисок ризик за снабдувањето, повисоки транспортни трошоци и силна нестабилност на цените на нафтата на светските берзи.
